56 
OVER HET STELSEL 
De adel woonde op hunne kasteelen, terwijl duizende van 
menschen in de hardste slavernij zuchtten, en de grond op 
welken zij geboren waren niet konden verlaten zonder toe- 
stemming hunner heeren('). 
Door dit ailes werd de geest van nijverheid en onderneming 
ternedergedrukt, daar geen beter uitkomst aan het grootste 
gedeelte des volks toelachte, noch ten spoorslag strekte, om 
aile hunne krachten intespannen, en hunne geestvermogens te 
scherpen, hetzij tôt het uitbreiden van den handel, hetzij tôt het 
beoefenen van nuttige kunsten. 
Buitendien werd de scheepsvaart zoo wel aïs de togten te 
land door roovers, welke zich langs de zeeën of op de wegen 
vertoonden, gevaarlijk gemaakt ( 2 ). 
Men dacht alzoo weinig om zich met koopwaren naar ver 
afgelegene landen te begeven, maar knoopte meestal slechts 
handelsbetrekkingen onderling of met zijne naburen aan ( 3 ). 
Waren de kruistogten voor den koophandel eene belangrijke 
gebeurtenis, om dat zij eene naauwe verkeering deden ontstaan 
tusschen ver afgelegene volken, de oprigting van gcmeenten was 
het niet minder. 
Veiligheid van personen, zekerheid van eigendom herleefden 
door dezelve, gelijk wij boven bewezen, en deze veiligheid en 
zekerheid zijn de steunpilaren des handels. 
( [ ) Velly, Histoire de France, tom. I, pag. 498, en Chronyke van Vlaanderen, 
I tte deel, bladz. 2, 51 en 52. 
( 2 ) Robertson , Inleiding tôt de geschiedenis van Karel V, b" deel, bl. 128. 
( 3 ) Zoo liad Vlaanderen reeds zeer vroeg handelsbetrekkingen met Ilolland aange- 
knoopt. (Meerman , Geschiedenis van graaf yVillem II, l stc deel, pag. 63 en 68. 
