LIBER III. « 
runt prifci homines. Nonis enim Iulij, Romana: focminae, Iibene fimul 
atq; ancillx Iunoni Caprotinx, fub caprifico : a qua & lpfii luno & ferix 
ipfie nuncupat<e. In memoriam fcilicet virtutis ancillarum, qua: pro rei- 
publica: conferuatione, prxclarum facinus geflerunt. Nam poft vrbem 
captam, & fedato iam motu Gallico, Republica mirum in modum at¬ 
trita fuit. Finitimi enim vrbem inuadendi opportunitatem fe naCtos 
putantes , Pofthumium Liuium Fidenatium DiCtatorem fibi prxfi- 
ciunt. Qui mifius ad fenatum poffulauit, vt fi vellent,reliquias fu<e ciui- 
tatis tutas remanere, virgines, & matresfamilias fibi dederent. Qiix res 
diu, ac multum patres anxios ac fufpenfos tenuit; donec ancilla vna, 
nomine Tutela, feu, vt alij volunt, Philofis, pollicita fit, fe cum exteris 
ancillis fub nomine 8c habitu virginum ac dominarum, ad hoftes itu¬ 
ram. Ad quos, in fidem doloris lacrymantes, cum mgeftx eifent, a Li- 
uio in caftris diftribune fiunt, qux viros plurimo mero prouocarunt, 
diem feftum apud fe mentientes. Quibus foporatis, e caprifico caftris 
proxima, Romanis fignum, flamma eleuata, dederunt. Qui repentina 
incurfione erumpentes,hoftes facile fuperarunt.In cuius rei memoriam 
hxc facrificia fiunt: quibus lac, quod ex caprifico manat, adhibetur (vt 
Varro ait) & ex eadem arbore virga. Plutarchus tamen in Parallelis,id de 
Gallis,eorum Rege Atepomaro,fcribit,dicitq; ancillam vocatam fuifle 
Aretanam. Quod fentire videtur Ouidius in Arte amandi: 
‘Porrige & ancili. 'ce, ejua poenas luce pependit 
Luja maritali Gallica vefle manus. 
Cum priori tamen hiftoria, alibi cum Macrobio idem Plutarchus eft. 
Inarculum Fefto, virgula, ex malo punico incuruata, quam regina fa- 
crificans in capite geftabat. De inarculo fic Plutarchus: Iunio Bruto & 
M.Valerio confulibus.Poft exaCtos reges, Rex facrificulus inftitutus fuit, 
vt per eum folum, quxdam facra fierent. Huius autem vxor regina fa- 
crorum appellabatur, qux quoties facra faceret,ex malo punico virgam, 
quam inarculum vocabant, loco infulx deferebat. & eidem Fefto Albo- 
galerus, a galea denuntiatum. Pileus erat ex hoftia alba Ioui exfa faCtus, 
cuius apex virga oleagina) erat. Eo vtebantur flamines diales. Februm 
antiqui Sabinorum lingua,purgamentum dixerunt: hinc februa purga¬ 
menta in quibufeunque facrificijs. Plinius hxc. Vulgata prifeis tempo¬ 
ribus opinio obtinuit, februa efle omnia, quibus malefadtorum con¬ 
ficientia purgarentur, delerenturq; peccata, aut manes animabus defun¬ 
ctorum placidi redderentur. Ramus etiam dicitur, cuius facerdotes in 
facrificijs coronabantur, cuius vero rei locupletiflimus teftis Ouidius in 
Faftis: 
Februa 'Romam dixere piamina patres: 
'Nunc quoque dant 'verbo plurima figna fidem. 
"Momen idem ramo, cjui cafus ab arbore pura, 
Catta facerdotum tempora fronde tegit. 
Ipfe ego Flaminiam pofcentemfebrua vidi: 
Februa pofcenti, pinea virga data e fi. Et alibi: 
i 3 Sape 
