HORTORVM LIBER XII. 
Z95 
cta eft:5c quum in fuffragium ire oporteret,metuens damnationem,non 
in dicendi arte,neq; in verborum fplendore,&: orationis dignitate abfo- 
lutionis &c proprium iuris fubfidium pofuit, verum in fuo omni inftru- 
mento ruftico. Quod in forum attulit, duxitq; filiam bene curatam ac 
veftitam, ferramenta egregie fabrefadta, ponderofos vomeres, graues li¬ 
gones,boues bene faturos.Pofteadixir.Veneficia mea hac funt,Quirites. 
In forum autem lucubrationes, vigiliascp, ac fudores non pofilim vobis 
offendere,nec afferre. Itaq; omnium fententijs abfolutus eft,qui fua dili¬ 
gentia iudicibus patefecit,quantum ager ab agro, labore & ingenio dif¬ 
ferat: &: quemadmodum,folum,qui natura fertile eft,cultura &c induffria 
longe facundior fiat. Nihil enim tam rude,atq; incultum eft, quod non 
improbo, vt ait Vergilius, labore vincatur, & ad honeftiorem, fuauio- 
remq; vfum fubigatur,ac dometur,vtin eo nonnihil falicitatis etiam in- 
uite exprimatur.&t ille nos aruis pofte imperare dixit: 
Exercetpjrequens tellurem, atep imperat aruis. Geor & 
Studium enim cum labore loci naturam immutat.Quod fignificare vo¬ 
luerunt Grseci poetae,Cybeles terra: dex currum per aera duos leones ab 
ea manfuefactos trahere fingentes. De qua fic Lucretius: 
/Jane "veteret Gratum doch cecinere poeta lumt.Ul.i. 
Sedibus in curru bijttgos agitare leones, Scc. 
Nam,vt ait M.Varro, nulla terra adeo immitis eft, qua: non poflit cultu¬ 
ra,ac induftria domari, non aliter quam leones inter animalia ipfa fero- 
ciffimi,manfuefiunt,Cybel<e fubditi.Nam iuxta commune prouerbium. 
Cura poteft omnia.Et Sophocles in Eledtra arovit rot %apis vier xticlrt- 
'tetf. Neq; enim poffumus (vt eft in communi prouerbio) citra aratio¬ 
nem, citraq; fementem,tot, tantisq; agriculturae munijs frui. Illud prxter- 
ea e noftris Iurifconfultis addere libet, atq; ex vno Calliftrato. Vt enim 
ficuti diligenti cultura pretia prxdiorum ampliantur, ita fi negligentius 
habita fint,minui ea necefle eft.Proinde optimus &c folers agricola, aran¬ 
do, expurgandoq„ naturx plurimum confert. Etenim vertendo terram, 
expurgatisq; noxijs herbis, & terrae ipfius perdomitis vitijs, frugiferam 
reddit,vt non folum vberiores,fed & pleniores fatus proueniant.Quip¬ 
pe etiam agitatum &c fubadtum folum generofiores frudlus producere 
folet.Nam & fapores immutat.Igitur Natura fibijpfi non fatis eft,verum 
per exercitium plurima acquirit, & aflumit, ceu copiam alimenti, quod 
etiam melius praebet, pinguedinemq;, denique omnium rerum impe¬ 
dientium exterminationem, vti ex labore noftro cum terra habeamus 
rationem, qua: reddit quod accipit: fed alias vel minore,vel maiore fa- 
nore,iuxta impenfae magnitudinem.Verum fi erga haec omnia,qux terra 
producit,cultus neceflarius fit,apprime vero circa arbores:vt tamen fim- 
plicior,quam vinearum: quod norunt,& fciunt ipfi hortorum cultores. 
Nanq; fi arbores ipfx negleftui dentur,torne pullulabunt, fcabrx, ac de¬ 
formes, nullo caudicis fplendore, nullo ramorum ordine confpicientur. 
Abfq; enim cultura fterilefcunt, atq; exuta miti natura, fylueftrem non- 
nunquam induunt: quandoq; in alterius genus meabunt, 6 c ante statis 
legitimum 
