61 
BEENSTELSEL. 
Van de bewerktuiging des Manatus is het beenstelsel nog het best bekend. Men vindt in 
enkele, maar toch op verre na niet in alle anatomische musea zijn geraamte. De beroemde 
G. Cuvter heeft in zijne Rech. sur les ossementsfossiles, nouvelle edition, Paris 1823. tomV. 1 hf portie, 
eene menigte bijzonderheden er van doen kennen , welke Ducrotay de Blainville in zijne 
Ostéographie ou description iconographique comparée du squelette et du système dentaire des cinq clas¬ 
ses d animavuc vertébre's aan eene kritiek onderwierp, welke meer zijne zucht verraadt, om tot 
in de kleinste bijzonderheden Cuvier tegen te spreken , dan bewijs levert van zijn verlangen , 
om den voortgang der wetenschap te bevorderen. 
Aan hetgene Cuvier en Blainville bekend maakten , voegde Stannius eenige belangrijke 
feiten , en zoo ontstond een tamelijk volledig geheel, waaraan slechts hier en daar het een en 
ander zal toe te voegen zijn. Ik heb mij echter genoopt gevoeld, de geheele osteographie van 
het dier weder op te vatten , vermits ik in staat ben , door vergelijking van liet beenstelsel 
in dieren van onderscheiden leeftijd , vele nog bestaande geschilpunten te vereffenen , waartoe 
ik vijf geraamten vergeleek, namelijk twee grootere, 2,54 en 2,33, twee kleinere, 1,55 en 
1,62 lang, en het geraamte eener vrucht, 0,36 lang. Drie daarvan werden onder mijne oogen 
vervaardigd ; de beide andere belmoren tot ’s Rijks museum van natuurlijke geschiedenis te 
Leyden, hetwelk alweder met de meeste bereidwilligheid voor mij opengesteld werd. Omtrent 
de beenderen in het algemeen dient vooraf gezegd te worden, dat zij een zeer compact weefsel 
hebben zonder mergholten, en dat zij niet even als in de overige Cetaceën in hunne cellen sterk 
met vet geladen zijn. 
Schedel. De schedel van den Manatus heeft een allerzonderlingsten vorm (Z. Fig. 10, 11, 12). Hij 
is plat van boven, loopt zijwaarts breed uit, en gaat van voren in eene stompe punt over. Het achter¬ 
hoofd is een plat, flaauw hellend vlak, gevormd door de platte en breede achterhoofdssehub. 
Bij toenemenden leeftijd groeit het achterhoofd aanmerkelijk in de lengte , gelijk door het ver¬ 
schil der beide schedels, welke ik voor mij heb, blijkt. In den ouderen toch is het achterhoofd 
10 centimeters liooger dan in den jongeren schedel , hetgeen vooral door liet uitgroeijen der 
knokkelgcdeelten wordt te weeg gebragt, welke ook achterwaarts den omtrek van het groote 
achterhoofdsgat bepalen , aan welks vorming de achterhoofdsschub geen deel neemt. Uit het 
midden der breede achterhoofdsschub gaat een regte achterhoofdsdoorn naar beneden. 
De knokkelgedeelten (Fig. 12 ,a,a) blijven zich lang als gescheiden beenkernen voordoen. Zij zijn 
zulks nog in den grooten door mij onderzochten Lamantin , wiens geraamte eene lengte heeft van 
2,54. Zij vormen aan weerszijde eene breede uitspringende plaat, welke een grooter deel van den 
achterwand des schedels uitmaakt, dan zulks bij den rnensch en bij andere zoogdieren plaats 
heeft. Aan weerszijde komt er een naar achteren uitspringende knokkel of condylus uit voort. 
Het grondstuk van liet achterhoofdsbeen of zoogenaamde grondbeen (os basilare) Yig. 12,6 is inden 
jongeren , maar niet in den ouderen Manatus eene nog gescheiden beenkern, gelijk mij zoowel 
door de vergelijking der beide schedels van het museum Vrolïkianum als van die van ’s Rijks 
museum bleek. Hierdoor, alsook door hetgeen later over het wiggebeen zal gezegd worden , 
bevestigt zich de opmerking van G. Cuvier, dat in den Manatus het grondbeen spoediger inéén 
smelt met het ligchaam van het wiggebeen , dan met de zijdelingsche achterhoofdsbeenderen 
(exoccipitals van R. Uwen) of, zoo als wij ze gewoonlijk heeten, met de knokkelgedeelten van 
het achterhoofdsbeen. 
Er zijn oorspronkelijk twee gescheiden wandbeenderen (Fig. 11 a, a), welke een aanvankelijk dub¬ 
bel tusschenwandbeen aa, volgens de opgave van Cuvier, tusschen zich hebben. In de door mij on¬ 
derzochte vrucht is aldaar eene groote fontanel, waarin zich waarschijnlijk later de kernen dezer tus¬ 
schen wandbeenderen zullen vormen(Fig. 13, aa). In een der jongere schedels is er regts nog een naad 
