62 
tusschen bet wand- en tusschenwandbeen. Spoedig smelten deze vier beenderen niet alleen 
onderling, maar ook met de achterhoofdsschub ineen, en zij doen dit zelfs vóór dat de kernen, 
waaruit zich het achterlioofdsbeen vormt, tot een gemeenschappelijk been zijn zamengekomen. 
Door leeftijd vormt zich op de kruin van het hoofd aan weerszijde een kam, die van het 
achterhoofd over de wandbeenderen naar het voorhoofd gaat. Hierdoor wordt boven op het 
hoofd eene langwerpig vierkante diepte omschreven , welke eene zonderlinge gedaante aan den 
schedel geeft. In dat opzigt is het verschil in vorm tusschen den vruchtelijken en volwassen 
Manatus hoogst opmerkelijk. Breedte van achterhoofd en afgeknotte gesteldheid der bovenkaak 
hebben beide met elkander gemeen; maar in de vrucht is het hoofd van boven gewelfd , met 
een bol voorhoofd, terwijl het zich in het volwassen dier aldaar geheel plat voordoet, ja er 
zelfs, door het bestaan der overlangsche kammen, eene langwerpig vierkante diepte heeft. 
Het voorhoofdsbeen (Fig. 10, 11, b) is boven den schedel enkelvoudig en naar achteren smal en 
plat. Blijkens hetgeen de vrucht en de jongere schedels mij leeren, vormt het zich uit twee 
kernen , welke later ineensmelten (Fig. 13 b, b). Het springt naar voren uit in een paar 
gebogen oogkasgedeelten, welke de oogkas overwelven. Voorwaarts omschrijft het voorhoofds¬ 
been de opening der neusholte met eenen eenigzins gekartelden rand. In den kleinen schedel is 
de afstand van den kroonnaad tot aan den voorrand des voorhoofdbeens 0,063; in den grooten 
0,075. De afstand van de uitspringende oogkasgedeelten onderling is in den kleinen schedel 
0,103, in den grooten 0,11. 
Het slaapbeen heeft eene platte schub, -welke in schuinsche rigting zich naar boven begeeft, 
om zich met het wandbeen te vereenigen (Fig. 10, 11, c); naar achteren rijst de schub op, en reikt 
tot aan de achterhoofdsschub; naar voren daalt zij in schuinsche rigting. Er ontspringt een 
zonderling gezwollen jukbeens uitsteeksel uit (Fig. 10, cl), dat zeer dik is, en in den kleinen 
schedel eene lengte heeft van 0,08 bij eene hoogte van 0,04; in den grooten eene lengte van 
0,102 bij eene hoogte van 0,06. De grootste dikte is in den kleinen Manatus 0,03 ; in den 
grooten 0,04. Het jukbeen is zonderling gesteld (Fig. 10, e): het heeft aan de wangstreek eene 
platte en breede vlakte, en naar achteren loopt het in een stomp eindigend uitsteeksel uit, dat 
onder het zonderling gezwollen jukbeens uitsteeksel van het slaapbeen doorgaat en dit als het 
ware steunt, om hierdoor ook den onderrand van den jukbeensboog te vormen. Naar voren 
gaat het in eenen bijna cirkelronden oogkasrand over, welke zich naar boven, en naar voren 
en evenzoo ook naar achteren verlengt, om aldus de oogkas te omschrijven, alwaar het door het 
opperkaakbeen gedragen wordt. De oogkas-uitsteeksels van voorhoofds- en jukbeen raken elkander 
niet, maar laten eene kleine ruimte over, met bindweefsel aangevuld. 
Het opperkaakbeen (Fig. 10, 12ƒ,ƒ) is matig ontwikkeld en vooral zeer weinig naar boven 
verlengd. Het vormt den vlakken, platten en bijna horizontalen bodem der oogkas, en gaat daartoe 
achterwaarts onder het jukbeen door. Het is naar voren doorboord met een onderoogkuilsgat 
van aan merkel ijken omvang, dat geheel overvleugeld wordt door den uitspringenden omtrek der 
oogkas. In beide schedels is zijne overlangsche doormeting 0,02; en de dwarse 0,015. De ver- 
hemelteplaat van het opperkaakbeen is lang en smal. In den kleinen schedel bedraagt hare 
lengte van de voorste punt, tot aan de punt van het naar achteren uitspringend gedeelte 0,123, 
in den grooten 0,16. In den kleinen schedel heeft het verhemelte eene breedte van 0,013, in 
den grooten van 0,035. Slechts het achterste gedeelte van den tandkassenrand is met kiezen 
gevuld. De ledige ruimte tusschen de voorste kies en den buitensten hoek van den voorrand 
van het opperkaakbeen bedraagt 0,055 , en is in den grooten schedel van geen grooteren om- 
vang dan in den kleinen. De verhemelteplaten der verhemeltebeenderen zijn uiterst smal, en 
komen aan den achterkant van het verhemelte in eenen uiterst scherpen hoek te zaïnen , zoo- 
dat aldaar het beeld van de letter V wordt nagebootst (Fig. 12 h). De oprijzende gedeelten 
zijn breed en vormen den binnenwand van het achterste gedeelte der neusholte. Er is eene 
