65 
is, en is voor het overige zeer poreus, tot aanhechting van het zeer dikke en vaste aldaar aan¬ 
wezige en vroeger beschreven bekleedsel der mondholte. Aan de voorvlakte helt de syphysis 
menli schuins naar achteren, en gaat zij benedenwaarts aan weerzijde over in een eenigzins 
hiel vormig kinuitsteeksel (apophysis geni). Op de breede bovenvlakte volgt, met vrijlating 
eene kleine, ledige ruimte, de tandkassenrand, waarin de maaltanden zitten. De hoek der 
onderkaak is afgerond. 
Halswervelen (a). Van den schedel tot de beschrijving der ruggegraat overgaande, tel ik 
aan den hals, in de vijf door mij onderzochte geraamten, zes halswervelen. Dit komt met 
de opgave van Daubexton, Cuvier en Stannius overeen. Leuckart ( Zoologische Bruchstilcke , 
II. Stuttgart 1841, pag. 62) zegt, er eenmaal zeven in gevonden te hebben, en Blainville 
beweert zeven halswervelen geteld te hebben in een der Lamantingeraamten van ’s Rijks 
museum te Leyden. Hij geeft er zelfs eene afbeelding van, en om de zonderlinge voorstelling 
van deze te verdedigen, voegt hij er de even vreemde vooronderstelling bij , dat het ligchaam 
van hetgeen hij den zesden halswervel noemt eindelijk verdwijnt, en dat de boog, vrij blijvende 
zitten in het spiervleesch, met dit laatste bij het maken van het geraamte wordt weggenomen, en 
daarom ontbreekt in de geraamten van het Museum da Jardin des Plantes. Ten einde mij omtrent de 
juistheid dezer opgave, welke mij hoogst vreemd voorkwam, te vergewissen, heb ik met de meeste 
zorg de geraamten van 's Rijks museum onderzocht, Het mogt echter evenmin aan de HII. G. Yro- 
lik, Temminck , Schlegel en Peters, die bij het onderzoek tegenwoordig waren, als aan mij ge¬ 
lukken, omeenig spoor te vinden van hetgeen Blainville beweert een halswervel te zijn. Hierdoor 
vervalt zijne geheele redenering, waaromtrent ik nog ten overvloede zoude kunnen zeggen, dat 
de drie geraamten, waarover ik te beschikken had, onder mijne oogen vervaardigd zijn, en dat 
ik ten stelligste durf verzekeren, dat geen wervelboog werd weggesneden, en dat er ook in de 
vrucht geen ligchaam eens zevenden halswervels aanwezig is. Men is derhalve ten volle ge- 
regtigd, om liet bestaan van slechts zes halswervelen bij den Manatus aan te nemen, waardoor 
hij met de Rhytina Stelleri van den gewonen typus der zoogdieren afwijkt. 
De eerste halswervel is breed en stevig, vooral in de oudere geraamten. Hij bestaat uit 
eenen voorsten, zwakken boog, welke het ligchaam vervangt, en uit eenen achtersten, ster¬ 
keren boog, welke in een stomp en breed doornvormige uitsteeksel uitloopt. Zijne dwarse uitsteek¬ 
sels zijn stevig en wippen naar boven op, zonder eenige aanduiding van vaatopening voor de 
wervel-slagader. Er is aan den tweeden halswervel een tandwijs uitsteeksel, waardoor de 
Manatus verschilt van de vorige Cetaceën, in welke het ontbreekt. Het is echter niet zeer 
groot, en loopt in eene stompe punt uit, waarover de eerste halswervel heenglijdt. Zijn 
doorn vormig uitsteeksel is stevig, breed en lang, en het helt zooveel naar achteren, dat er het 
stompe uitsteeksel van den derden halswervel geheel door bedekt wordt, waaruit zich ook laat 
verklaren, dat liet er somtijds mede ineensmelt, gelijk in het grootste geraamte van ’s Rijks 
museum geschiedt. Het ligchaam van den tweeden halswervel schijnt zich zeer laat te ver- 
beenen. In de vrucht is het nog kraakbeenig. 
De derde, vierde, vijfde en zesde halswervelen zijn veel smaller, met zwakke en platte bo¬ 
gen , zonder eigenlijke doornvormige uitsteeksels, maar bij oudere dieren volkomen gesloten. 
In jongere dieren is er een verbeeningskraakbeen tusschen de boogstukken. Hieruit verklaart 
zich de opgave van Blainville en Cuvier , dat de bogen der halswervelen open zijn, hetgeen 
natuurlijk moet geschieden, zoodra de tusschenkraakbeenderen door maceratie worden vernietigd. 
De ligchamen der vier achterste halswervelen zijn breed en plat. De lengte der dwarse uit¬ 
steeksels neemt van voren naar achteren allengs toe , zoodat die van den zesden halswervel 
(a) Omtrent al hetgene ik van het geraamte zeg, verwijs ik tot de zesde figuur, waarin eene afbeelding van het 
geraamte gegeven wordt. 
I 
