gansch nicuw karakter ami de verstandelijke voorlbrengselen van 
dit tijdvak. De tijden der ridderschap waren met de vijftiende 
eeuw geëindigd; eene fonkelnieuwe samenleving tradop, hezield 
met andere denkbeclden, gedreven door andere behoeften dan 
die, welke in de rniddeleeuwen hadden gebcersebt. De zon der 
middeleeuwen, voorai sc.bitterend onder kunst- en literarisch 
opzicht, was ondergegaan, om sellier zonder verpoozing plaats te 
maken voor eene nieuvve fakkel van verlicliting en beschaving, 
die van hare opkomst af, insgelijks schier zonder weifelend 
morgenrood, gloed en leven rondom zich verspreidde. 
Eene machlige lieîpster daartoe was — hoeven wij het te zeg- 
gen?— de schoonc vinding van Laurens Coster. De boekdruk- 
kunst, spoedig ten onzenl ingevoerd, verspreidde de zucht tôt 
lezen, wakkerde den geest van waarneming en studie aan, en riep 
op bet toonecl der geestesonlwikkeling eene talrijke schare van 
kundige scbrijvers. De vlaainsebsprekende gewesten inzonderlieid 
noemden menige dichters en geschiedsehrijvers , wier namen nog 
heden, na ruim driehonderd jaren, inet onverdoofden glans in 
onze jaarboeken prijkcn, wier gewrocbten nog met smaak gelezen 
of met vrueîit geraadpleegd worden. 
De bouwkunst, wij weten het en zullen ’t niet verbloemen, 
was in verval, zij, die gelieel bet land met prachtige gedenk- 
stnkken bad verrijkt; geen twijfel noebtans, of zonder de beroer- 
ten, die ons land in de tweede belft der zestiende eeuw zoo diep 
en geweldig schokten , en gedurende welke zoo menig pronk- 
sieraad van bouwkunde baldadig werd vernietigd of verminkt, 
geen twijfel, zeggen wij, of er waren toen meer monumenten lot 
stand gekomen, eveuzeer der bewondering waardig als het stad- 
huis van Antwerpen, de St-Pieterstoren te Leuven , bet portaal 
van het stadhuis te Oudenaarde, het paleis der graven van Mans- 
feld, te Luxemburg, en meer andere. 
De schilderkunst, meer en met beter gcvolg beoefend dan hare 
zustcr, de bouwkunst, scbilterde in vollen luister. Onderschei- 
dene oorzaken werktcn daartoe mede : in de eerste plaats een 
edele naijver lusschen de hoogere gecstelijkheid en de inaehtige 
kloosterorden, welke laatste destijds in onze steden zoo talrijk 
