( 91 ) 
TWEEDE HOOFDSTUK 
Het thema (nomos) 
In tegenstelling met de moderne eomponisten, die hunne 
melodieën en de daarbij behoorende begeleiding uitdenken, 
en in de eerste plaats naar oorspronkelijkheid trachten, 
schiepen de Grieksch-Romeinsehe musici, en later de compo- 
nisten van kerkelijke melodieën, hunne zangen naar bestaande 
thema’s, die zij tôt nieuwe melodieën omwerkten. 
Een thema van dien aard droeg sedert onheugelijke tijden 
den naam van nomos , dit is: wet, regel, voorbeeld. Deze wijze 
van te werk te gaan, waarbij de verbeelding van den componist 
uit een algemeen melodisch fonds put, heeft ten allen tijde 
bestaan, en bij aile vol ken waar de eenstemmige muziek zich 
heeft weten te verheffen tôt het begrip der tonale eenheid 
geboren uit een harmonische grondnoot. Eerst dan verkrijgt 
een reeks klanken muzikale waarde, eerst dan wordt zij een 
middel tôt muzikale uitdrukking, wanneer zij in verband is 
gebracht met een voornamen klank, een hoofdklank. Voor de 
modernen wordt de tonaliteit eener muzikale zinsnede onmid- 
dellijk aangeduid door de begeleiding; in de eenstemmige 
muziek daarentegen treedt het besef der eenheid slechts lang- 
zamerhand uit de elkander opvolgende klanken te voren, en 
wel zoo dat het volkomen begrip van den toonaard zich eerst 
met de slotnoot der mélodie doet gevoelen. 
Bij de volgende aan een bekend thema ontleende mélodie, 
krijgt men eerst bij de slotnoot de overtuiging dat ze tôt den 
aeolischen modus behoort : 
G T-~<nr z : 
. j- 
-1-- — 
/ xrrr 
il') ^ 
A 
1 
- rm 4 r à 
41 
9 r 
W 
^2 jfî i 
^9 J 
:v^ 
V 
- ---- L 
r *w g 
^ 9 
Ihe-sus crist-us van na-za - rey - ne, hi is ghe - 
