( 93 ) 
Niet slechts op de melodieën welke vôor de Hervorming 
ontstonden i, maar ook op de zangwijzen omstreeks het 
midden der xvi e eeuw in gebruik gekomen, oefende het nomos 
invloed uit 2 . 
Al zijn de psalmwijzen bij de Nederlandsch Hervormde Kerk 
in gebruik niet op Nederlandschen bodem ontstaan, toch 
hebben zij in Nederland burgerrecht verkregen. Niet alleen in 
de Kerk, maar ook daar buiten deden zij dienst; onder andere 
werden tôt in den aanvang der xvn e eeuw op diezelfde psalm¬ 
wijzen Geuzenliederen gedicht 3. 
Wie ook de componisten dezer melodieën waren, het zal 
zeker niet ongepast zijn aan deze zangwijzen een oogenblik 
1 Zooals de melodieën te vinden in de Souterliedekens en in Een devoot 
en profitelyck boecxken, bijna aile aan wereldlijke liederen ontleend. 
2 In 1542 verscheen te Geneve een verzameling van vijf en dertig 
psalmen, waarvan dertig door Marot, vijf door Calvijn gedicht, met de 
door Pierre Bourgeois bezorgde melodieën. Deze laatste waren het 
uitgangspunt van de melodieën die nog heden in de Nederlandsch Her¬ 
vormde Kerk worden gezongen. In 1562 verscheen de eerste volledige 
psalmberijming van Marot en Beza met de zangwijzen. Naar deze 
berijming gaf Petrus Dathenus zijne Nederlandsche vertaling uit, Aile 
de Psalmen Davids ende andere Lofsanghen..., 1566, z. n. noch pl. Zie 
0. Doven, Clément Marot et le psautier huguenot, I, blz. 347 en vlg., en 
D r J. -B. Acquoy, De psalmwijzen der JSederlansch Hervormde Kerk en 
hare herziening (Archief van Nederlandsche Kerkgeschiedenis, IV, 
1892, blz. i, vlg.). Zie over de eerste uitgave der psalmen van Dathenus 
(Gent, Gelein de Man of Manilius), 1566 : Verslagen en mededeelingen der 
koninklijke Vlaamsche Academie, 1898, blz. 139, art. van Th.-J.-I. Arnold. 
Van de 26 Psalmen ende ander ghesanghen.., Embden, 1558, berijmd 
door Jan Utenhove (er bestaat ook een uitgave van 1557, getiteld 
25. Psalmen, met muziek), hetzelfde jaar gevolgd door de Ander psalmen 
(twaalf in getal) van denzelfden, zijn verschillende melodieën ontleend 
aan den Franschen psalmzang. Tôt dezen laatste behooren al de zang¬ 
wijzen gebruikt door Lucas de Heere voor zijne Psalmen Davids..., 
Gent, Gelein Manilius, 1565. 
5 Een dertigtal Geuzenliederen werden op psalmwijzen voorgedragen, 
waaronder van de vroegste, zooals « Antwerpen rijck » (1564) en « Ant- 
werpen arm » (1565). Zie Van Lummel, Nieuw-Geuzenlied-boek, blz, 1-3. 
I. Fruytiers, Ecclesiastiens, Antwerpen, 1565, bevat rnede een twaalftal 
melodieën die tôt den Franschen psalmzang behooren. 
