49 
Van deze wijze van visschen worden op andere plaatsen ver¬ 
schillende afwijkingen aangetroffen, waarvan ik hier een paar 
noemen wil. 
In het westen van Bantam vischt men veelal op groote diepte 
in de Soen dastr aat; de tëndak is dan slechts tot 5 vaam 
beneden de oppervlakte met klapperbladeren bezet. Daar het bij 
de groote lengte der tëndak bezwaarlijk is ze geheel in te halen, 
laat men ze steeds op dezelfde plaats staan, totdat het touw vergaan 
is; in plaats van een anker gebruikt men dan ook slechts een 
stuk koraalsteen. Op deze wijze is het echter onmogelijk de 
pajang om de tëndak heen uit te zetten: men werpt haar uit in 
de nabijheid, en wel stroomopwaarts ervan, en schijnt dan vervolgens 
de visch uit de tëndak in het net te jagen. 
Nog een andere variant treft men in Midden- en Oost- 
Java en M ad o era bij de lajangvisscherij aan. Hier wordt 
geen pënganak meegenomen, doch de tëndak door een zwem- 
menden visscher opgehaald. Daar deze echter onmogelijk het 
anker kan lichten, heeft men er het volgende op gevonden. De 
geheele tëndak wordt eerst op de majang zelf ingenomen. Op 
een diepte van + 8 vaam wordt er dan een steen aan gebonden 
en het bovenste stuk met den steen vervolgens weer te water 
gelaten, terwijl het onderste gedeelte met het anker aan boord 
blijft. Het schijnt, dat de visch zich door deze manipulaties niet 
laat weerhouden om zich weer om de nu los drijvende tëndak te 
verzamelen. Alleen dit stuk behoeft nu slechts door den zwem- 
menden man te worden opgehaald, nadat het net er omheen 
uitgeworpen is. Waarschijnlijk bestaat er verband tusschen deze 
vischwijze en het veelvuldig gebruik van djoekoengs in deze 
streken, waarop het meenemen van een pënganak bezwaarlijk 
zijn zou. 
Bij het visschen zonder tëndak geschiedt het uit werpen van 
het net geheel op dezelfde wijze. De pënganak is hierbij natuurlijk 
overbodig, tenzij ze gebruikt wordt bij het opsporen der visschen 
(zie blz. 40), waartoe in andere gevallen het uitkijkplankje 
boven in den mast dient. In Pasoeroean gaan bij het uit¬ 
werpen twee der opvarenden, plimasan genaamd, te water; de 
een houdt zich, als te T e g a 1, op de oempal, de ander, die zorgt 
4 
Meded. Dep. v. Landbouw No. 9. 
