15 
waarvan de roerganger ( djoerocmoedi ) het bestuurt. Het is door 
stroppen om twee steunpunten draaibaar, waarvan een aan een 
buitenboord uitstekend dwarsplankje (; mangga-mangga ), het ander 
aan het uiteinde van een vóór de sanggan lajar geplaatsten, gebogen 
staak, de tiang kemoedi ( soembi-soembr, Jav: toenggoel volgens 
Knebel) ligt. Alleen op de Karimon-Djawa-eilanden 
wordt een dergelijk roer aan weerszijden aangebracht. Een enkele 
maal wordt een middenroer gebruikt [lamboet; kolek van Poe ge r). 
Ook het anker ( djangkar ) is volgens het primitieve inlandsche 
model vervaardigd en zelden of nooit door een ijzeren anker 
vervangen. De man, die speciaal met de zorg ervoor belast is, 
heet dj o er o eb at o e . 
De lange roeiriemen ( dajoeng ), wier blad zeer smal is, in som¬ 
mige gevallen zelfs niet breeder clan de steel, draaien in stroppen, 
die aan houten blokken langs de boorden bevestigd zijn. Daar¬ 
naast zijn de schepriemen ( phigajoeh Mal.) met een breed blad 
in gebruik. De dubbele schepriem, volgens COOPS en Rouffaer 
de echte pagaai (Mal: kèlebat , pelebat , Jav: welah ), schijnt slechts 
op eenige plaatsen aan de zuidkust van Java te worden gebruikt 
(P o e g e r, K e d i r i, M a d i o e n). 
Ten slotte moeten ook de vlerken (. katir Mak, Jav., kitjak 
of kitjakan Jav.) genoemd worden, die, zooals reeds opgemerkt 
is, bijna uitsluitend bij de uit een boomstam vervaardige 
prauwen worden aangewend. Een enkele maal zag ik ze in 
Midden-Ja va (te Tegal) ook aan een kleine prauw van het 
majangtype (koemënting) aangebracht. De onderdeelen der vlerken 
noem ik in overeenstemming met COOPS en Rouffaer „dwars¬ 
liggers” en „drijfhouten”. 
Aan de noordkust van West-Java, van Indramajoe 
af westelijk, worden geen vlerkprauwen gebruikt, hetgeen weer 
met de Maleische gebruiken in overeenstemming is. Bijna over¬ 
al elders treft men ze aan, doch in verschillende plaatselijke 
vormen. 
Ongetwijfeld het meest primitieve type vindt men aan de zuidkust 
van Java (Wij nkoopsbaai, Noesa Kembangan, Poeger) 
en in Banjoewangi. De vlerken van dit type (Fig. 5, blz. 25) 
zijn gekarakteriseerd door het bezit van twee niet van elkander 
