19 — 
danig gemaakt, »that it was easy to remove and replace it, 
»whenever the beds needed watering or weeding”, terwijl eveneens 
»the cloth was taken off on warm days.” (l.c. pag.23). Ook op 
Cuba *) werden gunstige resultaten verkregen. 
Volgens de »E1 Tabaco” 1902, was een aanplant van 1.500.000 
planten onder schaduw van den Heer Adolfo Moeller een 
enorm succes. 
In de Vuelta Abajo in Havana zouden groote uitgestrektheden 
onder tentlinnen gebracht zijn, terwijl latere berichten uit Vuelta 
Abajo en Partido melden, dat de schaduw-tabakkers van alle 
planters de beste zaken doen. 
In Midden Amerika werden, behalve de vermelde proeven op 
Cuba, ook in Porto Rico en in de Vereenigde Staten van Mexico 
zulke schaduw-proeven geprobeerd. 
In navolging van Amerika, werd het schaduw-vraagstuk voor 
de tabakscultuur ook in andere werelddeel en beproefd, o.a. op 
Hawaï van de Sandwich eilanden. Het »Annual Report of the 
Hawaï Agricultural Experiment Station 1904” * 2 ) vermeMt derge¬ 
lijke tabaksproeven, die te Hamakua werden genomen en voor- 
loopig gunstige resultaten hadden gegeven. 
Verder werden op de Philippijnen o.a. in de Cagayan-vallei scha- 
duwproeven met Manilla-tabak genomen. Het landbouwbureau 
te Manilla bericht, dat door het proefstation te Malata ook proeven 
in deze richting zijn genomen, die gunstige uitkomsten opleverden. 
Verder werden in Oost-Azië ook in de Nederlandsche koloniën 
zulke proeven gedaan, zoowel op Java, Borneo als op Sumatra. 
In 1902 werd o.a. op Midden-Java op de onderneming Widi- 
Birit een dergelijke proef gedaan, die zich eerst zeer goed liet 
aanzien, maar ten gevolge van het in hevige mate optreden van 
bladluis, later zoo goed als totaal mislukte. De totaal onkosten 
exclusief arbeidsloon bedroegen hier A f 800. — per bouw 3 ) en 
x ) The Agric News, 19 December 1903. 
2 ) Pag. 366-369. 
3 ) i bouw = 7096,5 □ meters. 
