yi BESCHRIVING ' 
die van den hals komt. Zodanige wol na 
't zeggen van Diof korides , in azijn, oly oft 
wij h gedoopt, geneeft in ’ t begin op-geleit 
de gellagen wonden , de gekrabde en flau¬ 
we plaatl’en, en gebroke benen, vermits zy 
lichtlyk de vochtigheid daai' zy in gedoopt 
werd na haar trekt, en om de vuile vettig¬ 
heid van de lchapen (welke Oefypus ge- 
noemt werd) verzacht. Deze wol met 
kracht inde beten van de dulle honden ge¬ 
ileken, val top den zevenden dach weder 
uit, na ’t zeggen van ‘ Plinius , en geneeft de 
fplintering van de nagels, met koud water, 
oft warmen oly op-geleit, gelijk GMarcel- 
/«rzeit. Herodotus verhaalt, dat de harders 
van Karthago haar kinderen, als zy vier ja- 
ren oud zyn, met de zapige wol, de aderen 
boven op den hooft-top branden, andere 
de aderen van de hooft llapen,om nimmer¬ 
meer met zinkingen gequelt te werden, en 
indien de kinderen , die ’er branden , de 
kramp over-komt, datze, met bokken pis 
befprengt, weder genefen werden. Indien 
de ploeg de hiel ol tkiauw van den Os ge¬ 
wond heeft j daar gebied Kolumella hard 
pek, fmeermetfwavel, enzapige Wol ge - 
mengt met een gloeyend yzer,op de wonde 
in te branden. 'Plinius zeit dat het bloeden 
van de neus met zapige wol in roofzalf ge¬ 
doopt, oft op een andere wys dikmaal in de 
ooren geileken, geftopt werd: Sy doet el¬ 
ders dat zelve, als gy de geledingen van de 
uitterfte delen bind. Gdknus eigent den 
Oefypus, oft de fmerige vuiligheid, die in 
de wol hangt, een verterende en ontdoe- 
nende kracht toe. ‘Diofkorides en <iy£tius 
zeggen datze verwarmt, de holle zwerin- 
gen vervult, en verzacht. By 'plinius ge- 
neeftze de ontftekingen van de lyf-moer, 
de kloven en knobbelen van den aars, met 
boter en melilotus gemengt, volgens den 
zelven geneeftze de wonden, met de afch 
van garft, en even zoo veel fpaanfgroen 
gemengt,is zy goed tegen de voort-loopen- 
de en quaadaardige zweringen. Zy bij t ook 
de harde kanten af,en het welig vleefch uit. 
S v geneeft ook de zwerende roos metPom- 
pbolyxen roofzalfgemengt. Zy verwekt 
den ilaap met een weinig My rrh in vij f on¬ 
een wyn gefmolten. Met honig van Korlï- 
ka, die voor de fcherpfte geoordeelt werd, 
geneeftze de plekken van ’t aangezicht. 
Hoe zy vergadert en bereid werd, bezie 
datby Aldrovandus. Tenleften zei tSyl- 
•vius , ik weet niet uit wat Schry ver, dat de 
huid van de voeten en muil van de Koebee- 
flen en fchapen, op een langfaam vuur lang 
gekookt werd, tot datter enig flremfel van 
af-kom t ; dit flremfel af genomen en in de_j 
wind gedroogt, word zeer tegen de ge- 
fcheurtheidgeprelen. En dus veelvan’t 
gebruik in de geneef konfl,daar is ook enig 
uitterlyk gebruik ; want de wolisdcllof 
van de klederen: en de huid zelf is ook tot 
deklëlvan’smenfehenlichaam, DeBede- 
r A N D E NATUUR 
vini,uithetgeflagt der Arabiers , na’tge- 
tuigenis van V,ttriakm , bckleeden zich daar 
mee. Zeno Sitikus, by Laértes,{chrijh ook 
dat Krates Thebanus een fchaapfvagt in 
zijn mantel genait had. Vulftan,Billchop 
vanVigarnie inEngelant,heeft ook fchaapb 
vagten tot klederen gebruikt, om dat men 
niet van de lynx, maar van het agnusDei, 
oft lam Gods in de Kerken zong. Sy zijn 
ook in de Trcur-fpelen gebruikt, waar van 
die haar droegen diphtheriai genoemt wier- 
dcn. Men moet zich nochtans wel wachten 
vellen van lchapen, die an de peil gellorven 
zijn, te gebruiken. Wantveel van die ver¬ 
wekken niet alleen de Iuilziekte, maar ook 
het wild vuur, oft de zwerende roos.Het is 
ook wonder ’t geen ayS/ianus verhaalt,dat 
een kleed uit de Wol van een fchaap,dat van 
een wolfgebetcnis,jeukte an ’tlyfverwekt 
in diegene, welke daar mede bekleed is. 
Uit de zelve wol maektemen ook riemen, 
daardenieuw-getroude bruids te Romen 
mede om-gorden. In de danfgezangen wa¬ 
ren de hooft-dekfels ook van lamfvellen ge¬ 
maakt. Feftus noemt de fchaaplvellen, daar 
de helmen mede gedekt werden,mollollas. 
Het gebruik van die vellen is ook in plaats 
van papier geW ccft.TDiophanes gebrui kt de 
maag om de fchadelyke dieren te doden. En 
eertijds zijn’er uit de kloten van de Ram¬ 
men beurlen gemaakt, ’t welk Cicero an 
Herennitis te kennen geeft. Suffifous is ook 
een blaas oft zak van de ramf kloten, by Fe- 
flus, welke voor een tas gebruikt wierd. De 
dunne darmen worden totfnaren en boog¬ 
pezen gebruikt. Inde Mey-maand maakt- 
men kaas uit zuivere melk,met het flremfel 
van cenlam oft jongen bok. De pis is de 
flofvan het gemaakte lalpeter. De been- 
ders zijn bequaam tot mellën-hechten. De 
drek is nut op ’t land. Dat de kaarflèn uit 
het zuivere Rammen vet in dun linnen ge¬ 
wonden,en in de kaften gelei t, de klederen 
van de mot bewaart, melt: JMtzaldus. Het 
onderlcheid zullen wy van de hay ren oft dc 
wol en de plaats nemen, en dat door mal¬ 
kander verhandden. Ariftoteles zeit dat de 
Schytifche zachte , en de Sauromatii'che 
harde wol hebben. Horatius noemtdeTa- 
rentinfche Pellitas, om haar zachte vel; de 
Keulfe wierden birfuta: oft ruwe genoemt, 
die in de velden gequeekt wierden, wel¬ 
kers af beeldfel wy hier geven.De zelve lij n 
ook bergfehapen, oreinon, imation, van 
haar llordige en ongekamde wol genoemt. 
Daar zijn ook wilde lchapen niet veel gro¬ 
ter als onze tamme, gelij k Gillius en Oppia- 
nus verhaalt, maarveeifnelder omteloo- 
pen,en ft erker om te vechten, met gedray- 
de llerke en fchadelyke hoornen gewa» 
pent. Sy werpen dikmaal inde boflehen, de 
vinnige zwynen tegen de aarde, en zom- 
tijds vechten zymetgewelt tegen malkan¬ 
der. lulius Kapitolinus getuigt datter by 
zijn tijd een gedenkwaardig bolch van 
Gordia- 
