Bellon. 
obfervat, 
Li.c.fi- 
DER VIERVOE 
hoornen onderfcheppcn.In de tijd van haar 
geilheid valter veel ghefchil tuflehen de 
mannetjes om de wyfjcs.Sy worden na’tge- 
voel van alle in angenaamheit van fmaak, en 
voedfel, in teerheid, lichtheid van verteren 
en weinigheit van overfchot;boven de tam¬ 
me gehouden : maar hebben wat droger 
vleefch. Daarom hebben de Arabiers ge¬ 
vonden haar in oly te koken, om haar te 
vervochtigen. Nochtans gevoelt ‘Diokles, 
y_Archidamus, en Galenus , dat al wat in oly 
gekookt is, droger werd. Wat angaat haar 
gebruik inde Geneef-konft. De Caprea 
gegeten , is goed teghen de rode loop. 
De lever, oft gebrand, oft geftampt te¬ 
gen de gyl-loop. Den damp van die 
in ’t zout water gekookt zijn , in de oo- 
gen ontfangen , helpt die gene , welke 
’s nachts blind zijn. Gebrand en op-geftroit 
flopt het bloeden van de neus , voorna- 
mentlijkinde neufgaten gefteken. Het 
bloed met zee-palm gemengt, na ’t zeggen 
van ‘plinius trekt de hairen uit : volgens 
Marcellus rypt het de gezwellen. De Gal is 
als een Thenaak tegen de vergiftige beten. 
Vangelykengeneeilze de donkerheid der 
ogen,en de ruwigheid van de oog-fchellen. 
Met Roofzalf , oft zap van biellook ge¬ 
ftampt , en lauw in de neufgaten gegoten 
verdrijftzehet tuiten van de ooren. Met 
honiggenecftfedepyn van de keel, en de 
fwering van de fchamelheid. De droge drek 
oft mil'ch geftampt en gezift, en met wel- 
ruikende wij n gedronken, geneeft de geel¬ 
zucht, zoo wy Galenus geloven. 
V I. L I D. 
Vin de (Vilde (feiten in ’t 
byzonder. 
Vin dc I\lip-geit, oft Dis. 
D E gedaanten of gedachten van dc 
wilde Geit, zijn de Rupicapra, de 
Das, Ibex, Bubalis, Pygargus, de 
Capra Strepiiceros , de gemene 
Das, de Capra Mofchi, Capra Bezoardice, 
deSuhak vandeSchyten, de Oryx, en de 
Capra met de hangende ooren. De Rupica¬ 
pra,oft Klip-geit word by TDwfkorides Der- 
cos, by Oppianus Aigaftros, oft Aigagros, 
by Varro, zo ik niet bedrogen ben, Caprea 
genoemt. Hy is zoo groot als een tamme 
Geit, alleenlyk een weinig hoger, en in 
vorm van lyfde hoge wilde Dieren watge- 
ly ker, Bellonius maakt haar kleinder als den 
Das. Hy is van ver w tuflehen donker en 
rofch, en helt Somers meer na’t rofch, 
’s Winters meer na ’ t donker. Maar Stati¬ 
ger zeit, dat hy Somers geel-verwig , en 
’s Winters afgrauw is. Gejnerus heeft hem 
ten deel wi t; ten deel fwart bont gefien. Sy 
worden ook fomtij ds, hoewel heel zelden, 
geheel wit. Hy heeft rode ogen, ooren lan¬ 
ger als de Rammen, blinkend geel, en een 
fwarte ftreep weerzijds, recht van de wor- 
TIGE DIEREN. ó 3 
tel der hoornen,boven de ogen na de mond 
geftrekt, die op dc bovenfte hppen eindigt. 
Het voorhooft is als met een ftar getekent. 
Het opperdeel van de ftart is hayrig, fwart, 
rond, en als in de Dorkas lang. De hoorns 
zijnfwartachtig, negen oft thien vingers 
lang, met veel knopige ringen ruw, dieal- 
lengsjes klcmder werden, an ’ t einde geen, 
maar is daar fcherp als een haak: zy zijn ge- 
hjkftreeks, dat is, datzy metgelyketuf- 
fchen ruimte oprijzen. An’tbegin zijnze 
omtrent een duim breed, hol en ronder als 
in de tamme. Men zeit, fchrij ft Scaliger ,op 
de gedaagde plaats , datze met deljaitzen 
der hoornen, ’ t geen wy de Geiten ook lïen 
doen, den rug krauwen. Wat ongemak uit 
die krauwing volgt is waardig om te weten. 
Men gelooft datze uit die krauwing zo gro¬ 
ten genucht fcheppen, datze ’t opper-punt 
van den hoorn zo diep in dc huid drukken, 
dathy’erniet kan uit getrokken werden. 
Waarom zy van de hoogfte klippen neder 
(forten, oft van de jagers beloert zijnde,ge¬ 
vangen werden,oft van honger derven. Sy 
bewonen de klippen van ’tgebergte, doch 
niet de alderhoogfte als de Ibex , nocht 
fpringenzohoognochtver , en dalen fom- 
tijds tot de benedenfte toppen van de Al¬ 
pen. Zy komen dikmaal omtrent de fandi- 
ge klippen t’ famen, en lekken daar zand 
gelijk de Geiten zout, waar door zy het 
trage (lijm van de tong fchuuren , en de 
etens-luft opwekken. Als zy in’t jagen be¬ 
nauwt werden, klimmen zy al hoger op,tot 
datter geen toe-gang voor de honden meer 
open is. Daar na als zy zien datze van de ja¬ 
gers op handen en voeten over de ki ippen 
vervolgt werden , fpringen zy van d’ ene 
rots op d’ ander, en zoeken de toppen van 
de bergen, tot datter geen gelegentheid 
meer om te beklimmen is. Daar houden zy 
haar met de hoornen vaft, en blyven zo ge- 
lij k,als hangen, en worden, oft mettet roer 
geichoten oft neder-geworpen, oft derven 
van honger.Terftont na den dach van S'.Ja- 
kob zoeken zy de koude plaatfcn van de 
bergen, omallengjestotdekoute gewen¬ 
nen. Gevangen, wordenzy fomtijds tam. 
Uit de vellen maakt men handlchoenen 
voor de ruiters. Als zy verdwaalt zijnde 
een nieuwe plaats oft voedfel zoeken, en 
een ander klip zien , onderzoeken zy 
eerft met de voet of hy ook bcquaam, en 
niet al te glat oft flibberig is. Dit doeter 
Scaliger aardigs by In’ tHof van mij n Oom 
Bonifacius hebben wy gefien dat de tamme 
tegen de tapyten op-fprongen,in welke zo¬ 
danige wilde af gemaalt waren. Wat angaat 
haar gebruik, het vleefch is droog, wild 
van reuk en van z wart-gallig voedlèl. De 
jagers llurpen uit de verfch gewonde het 
bloed, als een groot geneefmiddel,tegen de 
fuiflèling. By"P//«/;/jlezcn wy dat een ho¬ 
peloze tering-lieke metander-half ons van 
zijnvet, enzooveelmelk genezenis: wy 
geven 
