68 
BESCHRIVING VANDE NATUUR 
derekoftelijkcr en krachtiger gehouden. 
Darter uit een zekere ftof valfche gemaakt 
werden , heeft Monardes uit de verhaling 
van Guido de Lavarems gefchreven:en dat 
de oprechte, die uit fchellen en fchorflên, 
op malkander leggende, bcftaan, en zo glat 
zijn darze blinken,van binnen enig ftof in 
hebben.G'arjsrb noemt het kaf. Maar Bo?i- 
tius houd voorde oprechte, die meteen 
weinig kalk gewreven, een rode verw ver¬ 
toont, ofrin een bekken met water gewor¬ 
pen, en daar tweoft dryuuren ingelaten, 
zijn zelfde gewigt als te voren houd: Maar 
voor devervalfchre, die met kalk gewre¬ 
ven van eenfeheurt, oft uit het water ge¬ 
nomen,lichter oft (waarden geworden is. 
Van de kragten word veel van Serapio , 
c JHonaides , en Garzias ab Hort o gefchre- 
ven, namentlijk, datze op het naakte lijf 
gedragen, maken dat men van geen vergif 
befchadigt werd:Dathet poeyer in de be¬ 
ten der dieren geftroit, dezelve geneeft: 
en op de wilde dieren zei ver geftroit, haar 
traag maakt : Dat het met enig nat op de 
Adder-flangen geftroit.de zelve dood : en 
ten laatften, dat alle zorg in ’t genezen en 
verdoven van het vergif,oftquaadaardige 
koorrzen vergeefs is.'t en zy gy deze fteèn 
bruikf.En Monardes verhaalteemgc voor¬ 
beelden van die,welke door deze (teen uit 
de kaken vande dood gerukt zijn.Zy helpt 
de zwaarmoedige , devierden-daagfche 
koors.is goet tegé de bezwymig.’t vallend 
evel, de wervel ziekte, degraveelige, die 
wormen hebben, en andere. Maar daar is 
arigemerkt, datze meer de vrouwen als de 
mannen helpt. Daar zijn 'erin Indie, die 
dromen datze door zijn gebruik jong kon- 
Monard, nenwerden. Beziedaaroverd/önsrö'er in 
Bczo» d ’ eai byzondere handeling. Maar Tontius 
zeit, dat hym duizend ondervindingen 
zodanige krachten niet angemerkt heeft. 
Tot een befluit voeg ik uit den zelven hier 
by Dat dePazahar,in de magen van de A- 
pen gegroit, die langwerpig rond.cn fom- 
tijds meer alseen vinger langzijn,voor de 
alderbefte gehouden werden.Tot den Pa- 
zahar-bok kan ook de Vikuna, en Taruca 
Nirremh. betrokken werden : Van welke Nierem- 
H_E. 1.4. aldusfpreekt. Daarzijn bydePerua- 
nen veel gezwindcr dieren, die zy Vikuna 
noemen.Enige meenen datze van Ariftote- 
les en Tlinius Geiten genoemt werden: 
Maar ik meen met Akolta, dat de Vikuna 
an de ouden onbekentgeweeftis. Zy heb¬ 
ben een gchoornr dier alzo genoemt,maar 
de Vikuna is van hoorns ontbloot, hoewel 
het overige een wilde Geit gelijkt,daar hy 
mogelijk een geflagtaf ïs.En ’t gebrek van 
hoorns is hem niet tegen, want daar wor¬ 
den opfommigc plaatzen gehoornde hon¬ 
den gevonden, hoewel de gemeene onge- 
hoornt zijn. Hy zoekt de bergen en klip¬ 
pen, dekoude , en eenzame plaatfen. Hy 
lchijnt zich in vorft en fneute vermaken, 
en verheugt zich in gezelfchap. Hy vlied 
die hem ontmoeten. Inde vlugt zendhy 
zijn jong voor uit,dat hy gaern lpaart. Hy 
word met een fnelle jacht gevangen. Daan 
komen dikmaal by de dry duizend India¬ 
nen t’famen, die den berg bezetten, en 
dringen haarzoallengsjcsopcen plaats,en 
dat lbmtijds mccrals dry hondert t’effens. 
Maar zy zenden de wijfjes weder na haar 
jongen. Zy worden ook anders gevangen, 
als zy tot een bequame tuflehen ruimte ge¬ 
komen zijn ,en werpen haar touwen an de 
beenen.daaran temdeecn loodanhangt, 
en beletten haar alzo het weg-loopcn. Zy 
fcheren haar tot dekfel, want haar wol is 
dun enfachtalszydc. Zyisvan eentaye 
angeboorneverw, en heeft geenandere 
verwing nodig. Zygeeft vermaakoft ver¬ 
koelt in hitte, Zy helpt tegen de ontfte- 
kingdsr nieren, waarom de bedden daar 
mede gevult werden. Men zeit ook dat/e 
het voet-evel geneeft Het vlees is niet an- 
genaam , dochevenwel voor de Indianen 
eetbaar.Van degezondheid verhaalt toze- 
phns t^Akofta, dat hy een heel fcherpcpijn 
van zijn oogen fchierlijk verzacht heeft, 
door een ftuk vlees van de verlch gedoode 
Vikunaopde oogen geleid. Zy teelen in Nieremb. 
haar ingewand ookdeBezoar, die de naa- H.E.l.19. 
fte an deOofterfein kragten is Het naafte c <ï+ ' 
geflagt an de Vïkuna is deTaruga,die fnel- 
der,grooter, en brandiger van verw is, en 
zachte hangende ooren heeft, Hy bemint 
geen gefelfchap oft kudden , maar dwaalt 
alleen over de klippen. De Bozoar hier in 
gevonden isgrootcr van kragt en klomp. 
VII. STIP. 
F'an de Sttha ,{, der Scyten, en de 
Geit met hangende ooren. 
An de Suhak der Scyten, fchrijft 
Aldrovandtts , aldus. In Schytia Aldrov. 
zijnze metlangeoren, enz: bezie H'ft.Bi- 
J d i LI IC p y t 
pag.jig.totheteinde.DeGeiten ' ' 5 ‘ 
met hangendcooren -zijn wy an ArtHote- Ar. H.A. 
les fchuldig, die ooren zijn een hand breed 1 - 8 ' c -‘ 8 ' 
en negen vingers lang, enzommige han¬ 
gen op de aarde. Mogelijk is die van de 
zelve welkers afbeeldfel hier getoont 
werd , en die Indifche Geit, enSyrifche 
Membrina genoemt werd.In wol, hair,an- 
zien en met zijn hoorns , is hy meereen 
Schaap als Geit gelijk Zijn verw is wit. 
VIII. STIP 
Van de Orijx. 
D Aar worden dry geilagten van de 
Orijx met die naam van de Grie¬ 
ken geroemt.Een waterig en twe 
land dieren. Van dieword by 
ge waagt, daarhy vanTurdetamia Strabo 
handelt, ’t welk zommige menen, zo Her- p e °g r - 
| molatis getuigt de Zee-ork tezijn. Datter 5 
i van defe twe geflagten zijn kan uit ‘Plinhis '\ ,dro < 
1 en Oppianus befpeurt werden. Van den (ui‘ c ft ' c b !b 
Orijx 
