86 BESCHR Y VING VANDE NATUUR 
fwanger, ’twelk nochtans om haar lichtlijk | 
mifvallcn verdobbelt werd. Daar tegen is j 
goed datfc nier te haart,en eer haar de oiren 
hangen verlamden. Dc mannetjes oft Be¬ 
ren telen niet boven haar dry jaren. De 
Zeugen door ouderdom vermoeit, verfa- 1 
melen ook al fittende. Doe hier by datfe 
met het afgaan van de Maan verfamelen, 
tjjci, gflijk Pluurchus verhaalt. Dat een Beer ge¬ 
ile iziJ. noeg is om thien Zeugen te beftcllen, en 
& ofcnd. j at j,. jj. em van c j e Zogh hoorende niet 
1 m ' eten wil) zo hy niet werd toegelatcn. Datfe 
om haar overvloedigh vocht meer en lang 
verfamelen. Dat de Beer dat liever ’s mor¬ 
gens doet,en de Zog na dc middag: endat- 
lè vet zijnde, op alle tijden van 'tjaar by 
nachten byjdaghkonncnverfamelen. De 
Zog teel t ook eer zy een jaar o ud is een ge- 
, „ „ brekkelijkc vrucht; maar de Zog vaneen 
j.-.c . 9 . jaarisbcquaamgenoegh, maarmoetmde 
maandFebruarius gebruikt werden. Als 
zy vijfthien jaren oud is, word zy wilden 
wreed, ten waar zy wel gevoed wierd. En 
geil zijnde, ook zo woedend, datfe den 
menfeh vcrfcheurt, voornamentlijkdiein 
’t wit gekleed zijn. Die dulheid word ver- 
l's"c'ti N zac ht met azijn op de teelleden ghefproeit. 
De volle Zog verwerpt ook den Beer niet, 
en datfe in ’t verfamelen niet als fchuim 
uitgeeft, hebben de naarftige onderfoekers 
angemerkt. 
Wat angaat haar haring , ik hoor dat¬ 
fe by onfc Landfluy fefthien Biggen wer¬ 
pen, zeidt Gcfnerus, maar zelden; dikmaal 
acht oft thien. Datfe d’ecrftemaal heel wei¬ 
nig werpen,de twedcmaal op haar beft zijn, 
en in haar ouderdom weinig verminderen, 
AiM.H.A. hoewel fy langfaam verfamelen, gelijk , 
l.y.c.H. rjftoteles zeit. Andere menen datfe zo veel 
Biggen werpen als zy fpenen hebben. Ook 
meent men dat de witte vruchtbaarft zijn. 
De Big die in de Iijfmoer beledigt oft ver¬ 
minkt is, word MetaChairus, oft Pofthu- 
mus,enSpadelinggcnoemt;maar by Pollux 
worden dc kleinfte Biggen Metachteri, oft 
Spadelingen genoemt. Die inde winter ge¬ 
worpen werden, vallen klein, en worden 
befwaarlijk opgevoed. De Switfers keuren 
die van de Maart voor de befte. Inde hete 
Landen zijnfe in de Winter beter als die 
van de Zomer. Als de Zoch gebaart heeft, 
geeft zy de eerfte fpenen an dc eerftgewor- 
pen Big; dieftaan naaftan de keel, en heb¬ 
bende meefte melk. IderBig weetookfijn 
fpeen na orde van fijn gheboorte, daarhy 
ook mede gevoed wert, en met geen ander. 
En die Big van diefpeen wegh-genomen 
rlin h.n. zijnde, verdroogtfe, en trekt inwaarts. En 
1. c. indien ’er maar een Big van alle overgela¬ 
ten werd, puiltdie alleen uit,welke die Big 
toegeeigentwas.Indien de volleSog eykels 
eet, verwerpt zy haar dracht. De Varkens 
Af chii"ein h c hhen een afkeer van de Elcfanten, Wol- 
camiin. 6 ven, Salmander, de Marjolijn-zalf, de We- 
zel, het Bilzenkruid,de Scorpioen,de Paar¬ 
den en nieu-geboude landen. De Elephant 1 
kan haar knorren niet verdragen. De Wolf Plin.l. m. 
zal geen gehecle kudden andoenom haar^?£ H ^ 
gefchreeu. Dc Salamander Hokken zyfon- l.s.c. ij. 
derfchade in. De Marjolijnzalf is haar ver¬ 
gif. Van haar tweedracht mette Wefel le¬ 
ien wyby Plmius. Van hetbilzenkruit wor- 
denzy gedood. In Scythia worden zy met 
een fteek van de Scorpioenen gedood. De 
Paarden is haar vuilcnrcuk, gheknor, en 
afem fchadelijk. Hoewel fy noit tanden 
verliefen, nochtans worden die fwak na 
datfe het nieuwe koorn ghegeten hebben ; 
waar mede de natuur de ongetemde vraat¬ 
zucht van dat dier, wijl het niet anders kan 
weerhouden werden, beftraft. Van haar ou¬ 
derdom heeft ritmus dit: datfe een oog ver- plm - 1,8 ' 
lorenhebbende, gemeent werden te fter- c ’ s '' 
venf maaranderstot vijfthien, en volgens 
eenigc tot twintigh jarenleven. Ondcrde 
fiekten die haar quellen, is de voornaamfte 
de chalaza, oft de gortigheid, die in de le¬ 
vende fich verberght, maar inde geopende 
fich vertoont.Daar iflèr naulijk een die niec 
ten minften dry korlcn gorts heeft; die 
zijn dat voornamentlijk onderhavig, wel¬ 
kers benen, fchouders, en hals uit vochtich 
vlees beftaan. Sy worden an ’t onderfte van 
de tong ghevonden, en dat gebrek vorder 
bekent, indien de wortels van de uirghe- 
trokke borftels vanden rug bloedig zijn. 
Als fy van grote hitte in koud water vallen, 
voornaamenthik indien zy niet terftond 
voortgedreven werden, trekken haar al de 
leden t’lamen.Zy werden ook vandc luifen 
gequelt, en vervallen inde fomer, zo zy niet 
dikmaal opgewekt werden, in ftaapzugt. Plin.l. c. 
Zy worden ook bevangen met heesheid, 
keelgefwel, kropzweren, en buikloop, en 
indien fy niet overvloedig drinken,worden 
zy longzugtig. Tot haar verftand behoort 
’cgeen van haar beeftigheid,vuiligheid,on¬ 
gemene geilheid en vraatzugtgezcit werd. 
’tls voorwaareen dom dicr,an ’twelk men 
niet onaartig meent dat de ziel tot een zout 
gegeven is.In’t flijk te wentelen is haar ruft 
en vermaak, als het wallen an den menfeh. 
De plaatzcn daar zyhaar in omwcntelen 
j worden Volutabra, of Modderpoelen ge¬ 
noemt. Van haar geilheid is boven gefpro- 
ken. Nochtans pnj ft Gyllius by Pluurchus 
haar zonderlinge zedigheid en matigheid: 
hier, zeithy,fpelendewijven niet, alson- 
derde menfehen, met haargeveinftheir.en 
verbloemen haar welluft oft geilheid met 
geen bedriegery, guychelry, of weigering. 
Nocht de mannen, door welluft angeprik- 
kert, kopen hier voor loon, arbeid, oft 
dienftplegen dc verzameling, maar trach¬ 
ten na een tijdclijke welluft fonder be- 
• drog,die op zekere tijd van’t jaar dc be- 
igeerte van de dieren, als een jonge fpruit 
I opwekkende, haaftig weder uitbluft. Van 
haat 
