ebruiJc. 
sr.H.E. 
.c. 6 . 
DER VIERVOETIGE DIEREN. 
Dezen heeft de vraatzucht medeniet ge- 
fpaart: want hy wort tot de koftelijke maal¬ 
tijden geprefcn en gebruikt. Bezie lijn toe¬ 
bereiding by Ambrounus uitScapius. Inde 
genceftkonft fchijnt hy totte zelve gebre¬ 
ken goed te zijn, gelijk den Egel. De Vrou¬ 
wen gebruiken om ’t Iiayr te fchelen liever 
zijn pinnenalseen naald. Plinius maakt uit 
de zelve tandftekers, om de tanden te ver- 
fterken. Omtrent het onderfcheid komt 
byna niets voor. Eenige verdelen hem in 
Zee- en Landverken , en verkopen depin- 
nen van de vifch Dentalis, voor die van het 
Stekelvcrken ; maar al te ftoutlijk : want 
niemand van de Schrijvers gewaaght van 
een zee-Stekelvarken. Hier toe kan een 
dier van een onbekenden aart betrokken 
werden, dat Ktrdtnus in’tjaar 1550 te Pa- 
pia gezien heeft. Het was zo groot als een 
Vos, meteen Hazcn-mond, uitftekende 
tanden als van den Eekhoorn. Metfwarte 
Slangcn-oogcn , en hoofc-hayrghelijk een 
Geiten baard, datvan ’thooft opdenhals 
hing, mette voorde voeten den Das, de 
achtcrfte den Beer ghelijk; met ooren als 
van een menlch, en hondert angels als een 
Stekelvarken verzien, van welke zommigc 
an den top krom waren, maar anders on- 
beweeghlijk, en die in’c bewegen van het 
diergheluid maakten. De ftart wasalsvan 
een Gans, welkers vederen allengsjes tot 
pinnen veraarden. De ftem was doof en 
hees, als van een bladenden hond; hy was 
de Honden zeer hacigh; en mogelijk uit 
een Stekelvarken en een ander dier voort- 
geteelt. 
XXI. HOOFT-ST. 
Vim de Eaton oft IBra^ihaanfe Egel, oft 
Schiltharken. 
D E Tatu zullen wy met de woorden 
van Hjemnberg befchrijvcn. Ik be- 
vinde.feit hy,dat dit geharnaftelndife dier 
verfcheidenthjkgcnoemtwerd. De Span- 
jarts noemen hem Armadillo. De Portuge¬ 
zen Sncubertado. De Italianen Bardato. 
Thevet noemt hem met een Braziliaanfe 
naam Tatau. Maphxtes Tatulia, Cefnerus 
Tatus. In Nieu-Spanje word hy Chirquin 
chrini; elders Kafl’amin ; en by andere 
Indianen Ajatochtligenoemt, datisKau- 
woerds-Konijn : want hy leeft in holcnals 
de Konijnen. Hy graaft wel een vieren¬ 
deel van een uur ver ; waarom hy niet ge¬ 
bonden zijnde ( want hy laatzich nergens 
in fluiten,) tot buiten dehuizen, ja tot bui¬ 
ten dc Stad graaft. Daar zijn verfchcidc 
gedaanten van defe dieren; maardewon- 
derlijkfte dunkt my de Ajatochtli, en daar 
minder van gefproken is, waarom ik hem 
infonderheit lal befchnjven.Hy is met har¬ 
de platen, dieikzelfghezienheb, bedekt. 
Hf 
Hy is zo groot als een Maltefen Hond. Hy 
heeft kleine voeten, en defmut lang en 
dun, en beide als een Varken. Hy is overal 
met een fchorsalseen gewapentKrijgfman 
oft Oorlogspaard ghewapent, en met be¬ 
weeglijke platen ghedekt, en t’faam-ghe- 
voeght, daar hy rondom in beflooten is. 
Zijn ooren zijn die van de Muizen ghe¬ 
lijk, maar minder dun. Zijn ftart is lang- 
werpigh rond, in leden verdeelt, en op de 
zelve wijs met platen bezet. Dc buik is wit, 
en met een zachte huid bedekt, het racn- 
fchen-vel niet ongelijk; met langachtige 
dunne, maar weinigh hayren bekleed. Hy 
vangt Mieren. Hy lcit op lijn rug, met fijn 
ftartande mond , daar dc Mieren recht o- 
ver lopende in ’t net vallen, en den bedrie¬ 
ger totfpijs werden, i _Antonius Herrerx doet 
’er by, darfic met haar cighen pis een groef 
bovenhaar buik tullen de platen vervullen, 
en datalzodc Mieren het watcrfchuwen- 
de, langs de ftart in de mond lopen. Als hy 
vlucht buighthy't hooft en de ftart neer¬ 
waarts, befchermt zich met zijn fchild, cn 
rolt zich tot een ronden bol. Indien hem 
ymand hardnekkig vervolgt, drayt hy zich 
na den vervolger,en dikmaal fich fterk met 
den rugh tegen de borft van den menlch 
ftotende, brengt hy hem om’t leven. Hy 
verkeert in modderige poelen.Hy eet wor¬ 
men en viflèn , en de vrucht van zommige 
bomen, en ook appelen. Zyn vlees is heel 
vet, zoet, en van Aijmcrigvoedlèl, en veel 
uitwerpfel. De oude plachten haar fchilden 
voor deZebratanen tot wapenen te gebrui¬ 
ken , die by haarookin grootgebruik zijn. 
Het lchildis tot veel dingen bequaam , zo 
wel in den Oorlog als in vrede. Men zeidc 
dat lijn fchild gheftoten, en een vierendeel 
loods fwaar inghenomen , met fweten de 
Spaanlè pokken geneed. Hy word in war¬ 
me modderighe poelen gevonden. By de 
Lukatanersis tweederley onderfcheid van 
defe dieren. Eenige zijn onfchadehjk, cn 
van heel angenaam voedfel. Andere fcha- 
delijk en vergiftigh , welke met braken en 
’t omroeren van den buik befwijmming 
verwekken, cn ten lellen doden. Haarte- 
gen-gifisdenOlijfoly, ten waar hetvergif 
te fterk geworden was,cn dan zijn alle mid¬ 
delen vergeefs. Indien mogelijk eenighe 
voordeel doen, zovalt den zieken’thayr 
uit, lijn verw word bleek, en zijn krachten 
verdwijnen. Zy worden in getal van fchil¬ 
den oft platen onderfcheiden. Dc onfeha- 
delijkc beftaan uit acht, de fchadelijke uic 
fes. Dc onfehadelijke hebben ook gheen 
heupbeen,en zijn mctrodeplckkcnanden 
buik gefprcnkelt. Dit dier is de adderllan- 
gen die enig geluit maken zo groten vrind, 
datfe in een hol zonder malkander te ver¬ 
ongelijken verborghen werden. Het eer- 
fte gheflacht fchijnt Konzahus Feriinanius 
Ovied&s befchreven te hebben, met defe 
woon- 
