ONDERZOEK, 
VAN 
PETRUS KASTELLUS 
B. O M E Y N. 
Van de welruikende, en Zibeth-telende Hyena , 
gemeenlijk Ziveth-kat genoemt. 
I. HOOFT-ST. 
Atter,in’t doorfnuffelen van 
gewichtige faken, een naukeu- 
rige en lbrgvuldighe beden¬ 
king, enlanghe overdenking 
nodig is, en dat imand, hoe hy 
beter met oordeel en reden begaafc is , 
lichtlijker het verborghen kan openbaar 
maken, het toegefegelde openen, en tot 
het ontoegangkclijke afdalen, is een ider 
genoeg bekent. 
idcitoel: Waarom , wijl onderlicht wetdt of de 
Hycnen van de oude ons bekentzijn, en 
in teghendecl of het Zibeth-telende dier, 
dc oude is bekent geweeft, dat vele ghe- 
heel befwaarlijk fchijnt. Zalhetonsnoot- 
faaklijkzijn een naarltighe doorfnufteling 
te gebruiken, en meer op ons oordeel en 
de reden als op de uitterlijke finnen te (leu¬ 
nen. Om hier in onfe wenfeh te verkry- 
gen. Waarom wy van de verklaring van 
dennaamCdieveelerleiis) ons begin ful- 
len nemen, en de Civetta, ofc Sivetkat, 
by RueUius Sivetta (een dier nu alfo ghe- 
noemt) daar de fivec uit vergadert werd,en 
welken c Matthiolus,Statiger,Renodeus , en an¬ 
dere Catus Sibethicus noemen, maar die 
de fchrijver in dc befchrijving van ’t cy- 
landVirginia oordeelt een Wefel tezijn. 
Verhaal en welke Renodeus fchrijft, dat van de 
i namen nieuwe Grieken Zapetion genoemds, en 
ook van fommighe den naam vanKado- 
pleptushceftjdc welruikende Hyena noe¬ 
men. 
u dezi- Voorts fal ons geoorloft zijn te antwoor- 
dendat de oorfprongkelijkheid van’ton- 
derfoeken deler woordnoemingen, een A- 
rabis woort is.Want dufdanig woord word 
by dc Arabers, hoewel in verfcheide bete¬ 
kening geleien. Namenthjk by Ser apio,in’i 
ui. hoofclt. van deSedervam met defe 
woorden : ~Dc Sebet is ook de zAlgalia,die een 
goede reuk heeft, en in degeneesmiddelen ghe- 
mengtlvcrd , om hel bloedt te Hoppen , en het 
uit vallen "van ’t hayr te beletten. Én hy doet 
’er by, dat hy in de Pcrfife taal Sadervam 
genoemt is. Het is eenfivart ding daar het lin¬ 
nen in H’aitman medegeveryvt teerd , en het is een 
kruid oftfit art zap dat onder deTtelruikende ge- 
:zy. 
neesmiddelen gemengt Iterdt. Maar Aben- 
inefuai daaght Bedigoras , en Raz.es , en 
geen Grieken, en Raz.es zelf handelt van 
’t felveding in ’t 3. boek an zAhnanzor , 
onder den naam van Scedra, en Scedegu- 
ra. En de Jood by Unuefts van de cenna- 
mige,noemt hemScvera. Waar uit blijkt 
dat dc Zebcth van Serapion iet anders 
als onfe ziveth is, en ik kan my niet in¬ 
beelden wat hetzy thx^erapio heeft voor- 
gellelt, alleenlijkfchietmymde fin , dat 
zebeth by de Arabers een ruikend ding be¬ 
tekent, ghelijk Galia, en Algalia , wijl 
Scrapio hier feit, dat de zebeth de Algalia 
is, waar van niet weinig mcngelinghen 
dennaam van Gallia hebben, ghelijk de 
Gallia Mofchata , Gallia Alephangina , 
Gallia Sebellina ,enz. fo fal danGalliaen 
Algalia een reukwerkzijn : waar van onfe 
ziver.diehccl flerk ruikt, ten tijde onzer 
voorouderen moet gefchat werden, zijn 
naam bekoomen te hebben. Alfoo heeft 
het Sirnon Ianuenfis ghenomen dat de Ze¬ 
beth dc Galia, oft Algalia van zAticcnna is. 
(waarvan i^Avicenna fchijnt gefproken te 
hebben in ’t 2. boek, het 326. hooft 11.j) zebeth 
Maat de Zebeth cn Algalia van Jyicenna *'■- 
fal een verfcheiden ding zijn, van de Ze- ccnna ' 
beth en Galia van Serapio , dat een zap van 
een kruit,en van deZebeth fchijnt eerlt om 
het dier felf den naam van Zivette oft Zi- 
! bettagegeventezijn, van welk bedorven 
woord de benaming van Sivetta,oft Civet¬ 
ta zijn oorfprong afleid. Indien men de 
pandetten oft albevattende boeken enigh 
geloof geven mach, fal dc Zebeth moge¬ 
lijk, wijl hy zebetalbahar, zeefchuim uit- 
J leit, fchuim betekenen , cn nictonbequa- 
melijk onfe Zivct, door leenfpreuk toege- 
paft werden: want wijl het vergadert werd, 
wanneer het dier gram is, vertoont het ficli 
alsfchuimig. 
Die dit dier Katus oft WeTel ghenoemc 
| hebben, meenik dat het onder de wilde 
j Katten geilek hebben-, Maar hoewel’er 
enig gelijkheid van hooft is, nochtans ver- 
■ fchelenfy veel in ’t overige. Wy hebben 
! hem liever de welruikende Hyene willen 
noemen, en fullen dat in’t volgende beto¬ 
nen bewijflijktezijn. 
I Z » 
II. HOOFT- 
