VAN DE VISSEN. 
73 
anderplaatsuit,feggcnde : Deblixemen 
’t weerlichtbebbeneen zwavcl-reuk, cn 
haar licht is ook zwavelverwig. De verw 
van defe villen is voornamendijk op den 
rug blauw ; \vantdc buik en zijden zijn wit. 
Hy is geheel methwartehchuineftrcpenge- 
tekent.enhonderhchobbcn, hoewel by Ca- 
theneus iemand heggen wil, dat hy fchobben 
heeft , namentlijk daar her beneenende 
woortvan den drukker is overgeflagen.Hy 
word een elleboog groot.Zy zijn an de zee 
eigen,en verkeren ibmtijtsan deftranden, 
dikmaal an de klippen, daar de Chansen 
Patella overvloedig is.Maar hoewel hy ibin 
de grote zee, als in de middellandlè , de A- 
driatife, enden Hellepont gevangen wer¬ 
den, nochtans fo overvloedig omtrent de 
Eylanden van Herkules, en nieuw - Kart- 
hago, dat een van die,na’t heggen van Stra- 
A>,Scombraria genoem t is.Zy worden in de 
grote zee io dik , dathe, na’t heggen van 
JSellonius , met de Palamijsin grootte ghe- 
lijkzijn. In de Adriatihe zijn hy klein. Ie- 
'?• m mand heeft ghemeent, dathe in de engte 
van de kleine Zee op roof leven, en daar¬ 
om minder groeyen. Zy vertoonen haar 
naulijk tot Tcrgefte en de naaft-geleghcn 
engte, oft hy worden terftond gevangen. 
Inde ruime zee baart haar de vlught het 
vertoeven, cn dat den anwas,daarom wor¬ 
den die grooterdie niet gevanghen wer¬ 
den. Zy zijn fchool-viflèn , en verlaten 
l-H.A. £ ] e koude en hete plaatfen, ghelijk deTo- 
itor. 8. nynen, als zwakker zijnde , om zoeter 
I & voedhel te hoeken. Dathe ghedachtig an 
imsl.p. . p & 
5-, weldaden zijn , heek zAlunus met een 
lanus byfonder voorbeeld verhaalt, ’s Morgens 
van de viflèrs geaafcht zijnde, dryven hy 
de vreemde io by malkander, en beflui- 
tenhc zo met haar lichamen, dathe niet kon- 
nen ontvluchten , en alib ghevanghen 
worden. Zy zijn ook goedt op de tafel. 
Diphilus heeft gheièit, dathe licht in de 
maag verteert werden. Hifejïus , dathe 
veel voeden, en niet welaflchciden. De 
ondervinding heeft gelecraart, datiè ilij- 
mig, grof en fwaar te verteren , en van 
quaad zap zijn. Te Venetie zijn hy in de 
Lente, als fy heel vetzijn, veelgheacht. 
Te Rome, om haar droogte , onder de 
flechte gherekent. Om dathe fwaar en de 
maag tegen zijn , worden zy, als eyPthe- 
nius hchrijft, gehouten, en onder de zo¬ 
danige voor de befte gehouden. De oude 
hadden uit haar een zeker pekel, van het 
welk Plinius aldus feit : Daar is ook noch 
een gheflacht van keurige vochtigheid , 
’t welk Gariim genoemtis, uit de inge¬ 
wanden en het overhehot van de viflèn, 
dat behoorde wcchgeworpen te werden, 
. gehouten ; ho dat het een verrotte vogtig- 
heidvandic viflèn is. Dat placht eertijds 
uit die vifch gemaakt te werden,welken de 
Grieken Garus noemen, gelijk wy boven 
1 hebben angewefen. Nu word dat van de 
vihch Scombrus het alderbeftegenoemt, 
I en ider twe maten voor duihent penningen 
verkocht. Engeennatbyna, bchalven de 
halven,wortby den Edeldom meer in waar¬ 
de gehouden. Mauritania, Btetika, en Kar- 
teia vangen ook die, welke uitte grote zee 
lopen, tot geen ander gebruik. TeKlaho- 
matenPompeii worden zy geprehen, gelijk 
te Antipolis en Thurium, om de pekel, en 
nu te Dalmatie. Hetgebrck van dehe (te 
weten garum en niet muria, oft pekel} is 
den Alex , dat een onvolmaakt, en niet 
geklengfden drodlèm is : Nochtans heeft 
men ook begonnen dat, byzonderlijk uic 
een onnut viichje dat kleinen by ons Apua 
genoemtis, te maaken. Die van Forli noe¬ 
men de vihch,daar hy het van maken, Lupus 
oft Snoek, waar over wy boven ons oordeel 
gegeven hebben. Daar na is het totte over- 
daatgekomcn,en de geilachtenzijn onein¬ 
delijk voortgewaflèn; gelijk deGarum ge- 
bragt is tot een verw van den ouden ghe- 
waterden honig, en hoangenamen (maak, 
dathe konde gedronken werden. Een an¬ 
der gedacht is, tot overgheloof vankuih- 
heid, hetjoodfc EIciligdom toeghewijt, 
’t welk uit viflèn (onder fchobben gemaakt 
werd. ( I let blijktdat moet geleien wer¬ 
den niet (onder fchobben ; wantde Joden 
eten huidendaags niet als ghefchobde vift. 
hen, en onthouden haar van ongehehobde, 
zo datter twe gedachten van dele garum , 
j oft zap zijn, het een uitgehehobde,gelijk uit 
de Lupus en Enkracholus, de Mena Sma- 
risen diergelijke; het ander uit de viflèn 
meteen glatte huid, als uit de Scombrus.} 
Dehewctisovergewayt totte Oeftcrs, de 
Urtika, Gammarus , de lever van de Mul¬ 
lus, oft Barbeel; en het fout heeftop on- 
tallige wijlen , om de tong te behagen, be¬ 
gonnen te (wellen. Dit is in ’t voor-by- 
gaan de begeerlijkheden van’t leven toe- 
gceigent; en fy hebben ook enig ghebruik 
in de Genees-konft. 
Het gebruik van dit hap heeft by ons op¬ 
gehouden ; maar te Konftantinopolen by 
de Turken niet, om dathe veeltijds haar 
vihch gebraden verkopen, en daar de in¬ 
gewandenen kuwen uitnemen , diehy in 
de pekel leggen, om hulken zap te verga¬ 
deren. Het word Garus Sociorum , ofc 
M akkers pekel-zapgenocmt, oft om dat 
de Hoerc-waarden en Slempers dat in 
1 maathehappy ghebruikten , ghelijk zeker 
i uitlegger van Galerms meent,of om dat hec 
! vande makkersder Romeinen, namentlijk 
deSpanjarts,overgebracht\vierd, Dathet 
drabbig en ftinkent geweeft is, heeft t -Mar- 
tialis te kennen gegeven, als hy feit: 
Daar fchijnt welriekent f.'mout in een Albaftre vat, 
MaarPapihts,Jie’t ruikt, feit: ’t is maarpekel-nat. 
Zo gy zijn gebruik in deGenees-konft be- 
K ziet: 
rlin.H.N, 
3I.C.S. 
