i’8 N ATUURLYKE BESCHRYVING 
batinusghenoemt , veel flimmer. Maarin flotdes goed ghedacht; maar de ondervin- 
Vrankrnken in Hoogduitiland worden zy ding getuightzelf, dat die zelfftandigheid 
zo grond gehouden , dar haar Ad.tmus Loni- 
cerus ook dc kraamvrouwen voorfchrijft.In 
de maandjulius zijnzy vetft,en in Oftober 
gezondft. Die haargeflacht van de Karper 
hebben, zijn in de vifch-warersveel arger, 
als zy haar zaat fchieten. Zy worden van 
Arnoldus onder de harde vifch gctelt. Som- 
mighe houden de ftarc en het achterdeel 
voor beft. Van middelbare ouderdom zijn 
zy na mijn oordeel alderbeft. De Vift'ers 
omtrent Srraazburg verwerpen dekuit, als 
qtiaadaartig. By Gefnerus ifiè zo fchadelijk, 
als de kuit van de Barbus oft Barm. By ons 
word zy fonder gevaar gegeten. Watan- 
gaat haar ghebruik in dc genceskonft. De 
kaaksbeendersgepoeyert, worden voorde 
fteen, het befwaarlijk watermaken, en het 
zijden wee, gebruikt. Dc boenders van de 
gefoute, ook tot poeycr gebracht, gebruikt 
men in plaats van gebrand yvoir, engene- 
fen defweringen. 
VI. HOOFT-ST. 
Vim de Qyprinus oft Ifarper. 
E SjE Cyprinus oft Karper, by Opfunus 
_’ Kyprianosgenoemt, heeft mogelijk 
fijn naam van Cypris, oft delief- Goddin, 
dc pifub. ghelijk Gefnerus meent, bekomen , om dat 
hy heel vruchtbaar is, gelijk ook by e^ithe- 
i™ den naam vanLcpidotis, van lijn gro¬ 
te en bredefchobbcn, gelijk het Rondeletius 
behaagt, en diezo vaft gehecht zijn, datter 
een fteen op afftuit, gelijk Bcllomus ghclooft 
Kaficiodor. heeft. Ktifziodorus noemthem Karpa. Rraf- 
Épiftol. 4 Jmoluss om zijn grootte, Koningin ; andere 
noemen hem Karpio. Hy is meer dik als 
lang, en geen vifch beter als de Zeelt ghe¬ 
lijk : want fijn bovenlip is rond, en faftraan- 
verwigh, van welke weerzijds , als inde 
Zeelt, ecndobbelc knevel afhangt, de een 
is zacht, lang, geelachtig, en Ipits. Gy kond 
haar, zeit Rondeletius, Myftaces, datis Kne- 
vels noemen, dc ander is korter, fwarrach- 
tig, en minder fichtbaar. Het hooft, ten an- 
zien van’t lijf, kort, is de Zeelt daar in ook 
gelijk. Dc mond ftaat in’t midden, met 
witte en vifchachtige lippen, maar zonder 
tong. Dochdenatuurbcefthem daarvoor 
een dik vifachtig verhemelt gegeven, om 
de finaak te onderkennen •, ’t welk uitge¬ 
rukt zijnde, zo naukeurig een tong gelijkt, 
zo Rondeletius en Salviams zeggen, dat niet 
alleen ’t gemeen, maar ook geleerde man¬ 
nen dat een tong noemen , {zAlbertusjstit 
dat de tonghheel fmakclijkis, derhalven 
oneigentlijk) en beweren dat het een rech¬ 
te en volmaakte tongh is. Dat nochtans de 
viiïèn een onvolmaakte tong, en de Kar¬ 
per maar een dik vifchzig verhemelt heeft, 
heeft niet alleenlijk de Oudheid, en \_Ari- 
an t verhemelt gehecht, en an’t beneden¬ 
deel geenzins vafthangende, cenigzinslos 
envryis. Gefnerus nochrans getuight een 
tong, zo hy dienoemt, gezien te hebben in 
een kleine Karper, die,van’tgehcmeltegc- 
fcheiden, t we vingers breed, cn van geftal- 
te eigen tlijk als de tongh der viervoetighc 
dieren , en in zelfftandigheid cn fmaak ge¬ 
lijk was. Ikzoud ook zeggen, zeid hy, dat 
fijn ghebruik en kracht om te proeven ook 
de zelve is. Waarom hy meent datter niets 
belet de zelve een tong te noemen : want 
datheteen tongzy, maaktnochtde plaats 
nochtftand, wijl ookandere delenin ver- 
fcheidcn ftand de zelve naam behouden. 
Dat de vifch ook zonder tanden is, beve¬ 
iligt Rondeletius , en dat hy in plaats van die 
midden in’t verhemelt een been ingehecht 
heeft, dat effen glat cn drykantig is,en daar 
tegen over onder twee ghekloofde bcen- 
ders, naden rop gebogen. Maar Bdlonius 
zeidt dat de Karper wel geen tanden in de 
mond heeft, maar alleenlijk in ’t begin van 
de keel: en Gefnerus beveiligt datter tanden 
binnen fijn keel verborgen zijn; maar dat- 
fe nocht, de mond opgebroken zijnde, met 
ogen gezien, nocht met de vingers daar in 
geileken gevoelt werden. Maar datter in 
het midden van ’t kromme kaaksbeen vijf 
tanden zijn, op de wijs byna van een krop- 
fweer verfamelt , die onghelijk in ftand 
zijn , en grootte verfchelen, van welke dry 
groot,twee klein,heel hard en hol zijn, met 
het bovenfte heel breed en ftomp, maar 
metftrepen ruw: en een alleen witter als de 
andere, met een glatte oppervlakte, in een 
korte punt eindigende. De zelve Gefnerus 
zeit dat hy in 't hooft, om trent de tong,een 
witte harde fteen heeft, omtrent zo groot 
als een klein penningt je, en zomtijds wat 
grooter. Dat hy ook in’t midden van het 
hooft een harde , maartajeen buighzame 
zelfftandigheid, als die vcrfch is, in gcftaltc 
bynaeen hart gelijk , onderdo tanden, ge- 
lijkalsineen hol, verborgen heeft,gelijk de 
rivier-Leuciskus, welke de France Gardon 
noemen. Van defe, zeit hy, heeft mogelijk 
Encelius ghefproken , cn hem oneigentlijk 
met den naam van Steen genoemt, met de¬ 
fe woorden: Inde keel van dc Karper wort 
een fteen van drykantige vorm gevonden, 
van grootte na evenbedeling van de vifch, 
van verw uitterlijk wit, van binnen geel, 
met middelbare ogen, waar voor enige ga¬ 
ten ftaan. Hy fwemt met brede vinnen. 
Twe groter ftaan’cr ande kuwen , inliet 
midden van den buik noch twe : Tufichen 
welke, ende ftart een ander ftaat, meteen 
zaaghfwijzeangel, cn tufichen defe, ende 
voorgaande is den aars. Op’t middenvan 
den rug rijft 'ercen, bynadoorgaanstotde 
ftart, met een Herkeen ghekloofden angel 
ver- 
