Aiifi: 
A.1.S.I 
Teling 
3* HISTORIE V 
en lich daar van een kleed deed maken. 
Wat angaat de plaats van de Purpur vifch, 
fy leven in Zee, enan de ftranden, gelijk wy 
ïn’tonderfcheid zeggen rullen en geen plaats 
ishaaranghenameralsde modder. Indien fy 
water van een Rivier die in de Zee vloeyt 
proeven,derven fy op den felven dag. Noch¬ 
tans leven fy gevangen zynde wel vijftig da - 
ghen buitenwater. Daarzyn fonderlinghe 
plaatfen die van dePurpura beroemt zyn. >- ir- 
giiiusje n Petromus gewagen van Aflyrie .Plinius 
van het Eylant Meninx in Afrika niet ver van 
de Syrres gelegê,datmen oordeelt het lant van 
de Lotophagi oft lotus-eters, en omtrent het 
ltrandvan Getuliagelegentczijn. Het land- 
fchap Lakonika van Panzanias is by Horatius, 
en l'altruis Flakkus beroemt, waarom het Pur¬ 
pur by defe,Tenarilevcrw genoemt is.By Ar- 
nanns word de koop-ftadt Muxaan de rode 
Zee daar door vermaart. Van de Tenienfe 
purpur lefen wy by Phitius, mogelijk om datfe 
haaran de witte Zee-klippen die haar als een 
Ta'ina,oft witte ftreep vertonen, onderhou¬ 
den: elders lefen wy Dialutenfe,oft mogelijk 
Dialucenfepurpurvifchjgelijkals van Dia,en 
Alypon,om dat hy door de zoute Zee lijn 
roofzoekt. Porphyrufaisby Anjlotelesvande 
menichte der purpiiren genoernt. Daar word 
by Fejtuso ok van Melibeca gewag gemaakt: 
Maar van alle defe is de Tynfe de beroemde, 
gelijk Plimns van lijn tijd gefchrev.en heeft. De 
cdelllepurpura en Konchyiium ïsnu dievan 
Tyrtis. 
Sy leven fo Arijlotelei getuigt, met vifchjes: 
j en verwerpen ook nocht moil nocht wier. Sy 
ontfangen dat fo in haar fchulpen , datfe alles 
in ’t rond verdelende,ook als een ronde maal¬ 
tijd vertonen, wijl d’een d’anders voedfelop 
eet. Plinius onderfcheidhetgeflaghtvan de 
Purpur- yiflenuit haar voedfel,en plaats :foo 
dat hy flikkerige genoemt is die fl ijk eet,wier- 
achtighe die wier eet, en Dialutenfe die op 
verfcheide plaatfen weid, en de flegtfte is. 
By Arijloteles vind ik twederlei oorfprongh, 
Wantfy beftaanoftuit flykoftuiteenquyl- 
achtigflijm, gelijk Plinius verhaalt, ’t welkfy 
uitfpouwen , van ’t welk Artjlott/es aldus 
fpreekt. DePurpurvifl'eninde lenteopeen 
plaats vergaderende, makenyetdat Favago 
genoemt werd; want het heeft een ghedaante 
van een honigraad, maar minder cierlijk : Ge¬ 
lijk yet dat uit veel hauwen van de witte etten 
t’faam gefet is. H ier na toe vertoont fich geen 
ingang, en daar uit en komt de Purpura niet 
voort, maar foo die, als andere fchulp-viflen 
komen uit verrotting en flijk voort: Maar dat 
is als een zuivering foo voor haar als voorde 
Buccinumfelf; Want defe maken ook raten, 
ghelijk alle andere fchulpvilfen,-En ook veel 
lichtlijker, ïndien’cr eenighe begin leien, die 
haar geflacht gelijken onderfchuilen ; Want 
als fy beginnen raten te maken, fchieten fy ee- 
nigh tay flymuit, waar uit de hauwtjes' oft 
blaasjes t’famen groeijen. Dit alles daar na los 
werdende vloeyt alles op de aarde wat fy be¬ 
hielden : Maar daar uit komen de jonge Pur- 
A N D E 
NATURE 
pur-viden voort, die noch an de purpura vaft 
hanghende, en dikmaal ooknogh maareven 
begonnen zynde, gevangen werden. Indien 
fy voor de baar-tydgevanghen werden, baren 
fy niet loflijk in haar matten oft biezen daar 
fy in legghen, maar komen, ghelijk in de Zee 
op een plaats by malkander. Van waarfy door 
de enge gaten van die bieze matten als troffen 
uitvallen. Sy worden onder de fchulp-viffen 
alderfnelftgrootjfy leven fesjaremen haar an- oude 
was blijkt jaarlijks uit haar bogten ofcdraijin- 
gen :diefy fo veel in getal alsjaren hebben,en 
met welke fy knobbel-wijs omghedrayt,en in 
een rand eindigen: Sy gaan weinigvoort ,en 
komen van verre tot haar aas, om datfe fcherp 
van reuk zijn. De wijs van haar verw behoort 
tot een ander plaats. Sy geven haar ghebruik Gebruii 
inde ipijs,en dat hebben fy niette fchelp-vilfen 
ghemeen , die een liltigh lap hebben, daar fy 
ook den buik door omroeren , maar zijn hard 
van vifch. Atbcmus fchrijft in Hyfecius datfe 
overvloedigh Papaver hebben , maar datfe 
meer nadeZee-ajun fmaken : Dat denhals 
fwaarüjk verteert werd, en niet wel affehiet j 
Dat de uitterfte deelen alderbequaamft zijn, 
en gebraden oft gezoden , een fmakelijkzap 
an de mond en de maagli geven, heeft Xeiw- 
4rarfj-verhaalt:Sy hebben eigen datfegekookc 
zijnde hetnat dik maken. Sy worden ook in Gebruik, 
de genees-konft niet buiten gefloten ; Datze 
goed tegen ’t vergif zijn , leen Plinius: Tegen Min-Hib 
het kruid Doricnion Nikamhr, met haar quyl *• c ' 4 
worden de varfe wonden genefen Haar eelt 
geneed deghekneufde oft doorinede zenu¬ 
wen : Deafch van haarfchulp methonigh ge- 
nienght,ondoetdeghefwellen van de fcha- 
melheid; Tot tand-poeijers wordfe met Ro- 
fenen Kruidnagels gebruikt, metpoeijervan 
[Zoet-hout, en zaat van Slaapbollen ; Room 
(vanGarft, meteen weinigh witte Wijnghe- 
menght, helpt fy de longen, en weerftaat de 
(inkkingen: Tot heel klein poeijei gebraght, 
is fygoet tegen de quaadaartighe fweringen; 
met honig opgeftreken,verduntiy dehayren: 
Een draad van de Purpura, waar mede een 
Adder-flanggeworghr isjgenceft an denhals 
gebonden, de gebreken van deKeelamande- 
len: Maar Aètms feit dat dePurpura met Bok- 
ken-gal gheweekt, en op den navel van'de 
vrouwen geleit, de ontvangenis vervordert, 
indien fy daar na met het waflën van de Maan 
by de man gevoegt werd. 
Indienghyhaaronderfcheidoftgeftachten Onder 
onderfoekt, fy zijngroot,diean de uitfteken- rcic,llt- 
dc hoofden Sigeum en Loktus van den berg 
Idagheteelt werden; klein, welke de Euri- 
pus, oftKariavóórtbrengen: Zee-purpcrs, 
die grootenruwzijn, welkers bloemmeel!: 
fwart is , maar in fommige een weinigh rood. 
Artjicteks feit dat fommige totte waarde van 
een Mina, dat is omtrent thien goudekro- 
! nengerefenzijn. Sy zijn ook ftrand-purpers, 
die klein en rood van bloem zijn; Echinatx, 
oft Egelvormige, die met veel angels, voor- 
; namentlijk achter verfien zijn, oft andere met 
(minder, kleinder en korter, die zijn na buiten 
1 geel- 
