4 * 
HISTORIE 
.ArilhH; 
A l.j.c i3 
Alilrovan, 
Hilb ln- 
fe&: 1. 2 . 
cap. 3. 
V A 
XIX. STIP. 
]/undt Kjipd aer Zy'r'tarmen. 
D E kappel der zywormen wort ookBom- 
bylius ghenoemt, hy komt uit defpin- 
nende Zyworm voort. Arijloteles gedenkt ook 
de felve , indien wy Aldravandus toevallen , 
met wiens woorden ons daarom goed dunkt 
de bcfchnjvingh te maken , om datfe met 
geen korter woorden klaar kan gedaan wer¬ 
den :Hy feit dan , deteelingh van defe Kap¬ 
pel , belchrijft Anjiotelej een weinigh anders, 
als die nu by ons ghefchiet, met defe woor¬ 
den : Uit een groote Worm , die hoorns 
heeft, en van andere verfchilt, groeit eerlt, 
als die verandert is een Rups, daar na een 
Bombylius ,en daar tut de Necydalus, inde 
njdtvan fes maanden verandert hy in al de¬ 
fe vormen Alfoo ghelijkikghefeit heb ,een 
weinigh anders als wy nu fien van de geboor¬ 
te der Bombylius handelende : Want onfe 
Zy wormen komen niet uit een Worm, maar 
uitte eyren van de Bombylius: En is daar 
boven an te tekenen dat den inhoud van de 
Wyjoter daar bedorven en verkeert is, en dat- 
ter moet ghelefen werden: Daar word een 
Rupsgheboren, daar na de Necydalus, en 
uit defe de Bombilius: Hoewel Plimus die 
bedorven plaats gevolght heeft, ten zy ook 
by den felve alles bedorven gelefen word; 
dat ik voor fekerdorf beveiligen; de bedor¬ 
ven inlioud heeft aldus : Daar is een ander 
oorfprongh ( hy fprak van de Zywormen 
uit het gefiaght van de Wefpen en wilde By- 
jen ) der Zywormen uit een groote Worm, 
die twee hoorns van fijn gheflaght vooruit 
fteekt. Defe fijn Rupfen, daar na wordter 
geboren dat dc Bombylius is, uit die dc Nc- 
cydalus, uit def: in fes maanden de rechte 
Zyworm, maar ik lees aldus: Daar is een an¬ 
der oorfprongh van de rechte Zywormen, 
uit een groote Worm twee hoorns van fijn 
gheflaght voor uit llekcnde: Hieruit komt 
de Rups die Zyworm genoemt werd , uit 
die delNecydalus,uit defe deBombilins,alles 
in fes maanden. De plaats van Arijloteles word 
licht verdaan uit fi|n felfs voorgaande woor¬ 
den van dat Hooft-lluk, ’t welk wy te voor- 
gedaght hebben, daarhy met klare woorden 
fchrijft, dat uit de Rups een Tonnetje werd , 
en daar uit de Kappel oft Uil: ’t felve hebben 
wy uit P/wsJ-gefeit. ’tSelve feit Tbeopbrajtus 
op twe plaatfen, te weten van deoorfaakder 
planten , en ïn’t tweede van debefchrijvingh 
der felver, in welke lelie plaats hy fchrijft 
datfommighe teelingen door veel dieren ge- 
fchieden gelijk als uit de Rups een Tonnet¬ 
je , uit het Tonnetje de Kappel oft Uil 
v oortkomt, maar Treodoms heeft daar qua- 
h,k datfouitde Mot een Rups, als uit die 
een Kappel geteelt werd: want Tbeoprajlus 
g-denkt geen Mot, maar feit dat uit de Rups 
n Tonnetje groeit Nu datde Necydalus 
1' i i’clve is,’twelkeChryfalis ofteenTon- 
n- tje is, betekent de naam felfs, wijl het foo 
,N D E NATURE 
veel als yets dood oft flapende beduit; waar- 
I om let G/i^a heel wel Invalida, datisonbe- 
I quame oft onfterke heeft overgefet dat het 
Tonnetje foodanigh is, betuight, behalven 
dattet yder bekent is, de IVyfpeer felf; welkers 
jkraght van (preken lacob üalechamp niet ver¬ 
slaande, is hy in een groote dwahngh ver¬ 
vallen, en worgt fich met fijneighenMes: 
Want als hyeerll de plaats van Anjhite/esin 
de felve fin als ik , herftelt hadde, ja n ette 
j fclve woorden, feit hy in’t volgende.Hooft- 
ftuk van Plinius , heel verandert van gevoe¬ 
len, foo langh de Rups fijn draad fpint,en 
fich die fchuilhoek bouwt. De Bombiliusds 
naam van Zyworm verlatende, word alfoo 
ghenoemt, niet van fijn geluit ’t welk Ftjtus 
Bombyzatio noemt, maar van Bombycio, 
dat is het vel datter gemaakt werd , waarvan 
Bombycina vellis,dat is een zyde kleed,de 
naam heeft. Na den veertighllen dach dat 
fich de Rups verberght, en in een Eombilius 
verandert,fuightde groepende Kappcl,oft 
gehoornde Worm met 4. vleugels verfien, 
het fap uit, ’t geen de fachtheid an de zyde 
geeft, en het Tonnetje door-etende om uit 
te komen,fnydhy den draad van het buiten 
opleggende vlies door, foo dat het fijn trek- 
kingh niet verdraghen kan, maar gheheel 
ghefcheurt werd. Arijloteles heeft de Kap¬ 
pellen Necydalus ghenoemt ; Allatomenus 
Necyoon foo ik meene,om datfe gelijk her¬ 
levende, van de dood verloll, en in ditle* 
' ven doordeveranderde vorm herfteld zijn; 
loft Necyotatus, dat is om datfe Neotatus 
KaïProlphotatus Exallomenus, de lelie,en 
en laaft gheboornezijn: Sofeithy. Waarin 
dit noch is an te merken, dat het vlies der 
Zywormen, enVeftis Bombycina niet ghe- 
feit worden van Bombilio , maar van Bom- 
byce, wantBombyx isdeRups, dieweeft, 
en niet de Bombiliusjgelijk ’t blijktuit Plimus 
ij. Hooft-ftuk 11. Boek , welkersopfchrift 
van de Zyworm van Kos is en in’teindevan t 
Hooft-ftuk fprekende van de zyde klederen, 
feit hy in de Aflyrife Zyworm wijken wy 
noch de vrouwen ; maar wijl wy tot dit 
Hooft ftuk vervallen zijn, is hier ook een 
knooptelolfen,eneen anderplaats te verbe¬ 
teren , maar niet op die wijs als Oalicbamp. 
Üe woorden van Plimus zijn : Sy feggendat- 
’er ook Zywormen in’t eylant Kos gevonden 
werden,als de damp deraarde de bloem van 
deCypres,Terpentyn , en Eikenboom door 
den regen afgevallen, het leven geeft, maar 
datter eerll kleine Kappellen voortkomen, 
die naakt fonder vlokken door de koude be- 
j vende, teghen de felve haar dichte rokken 
maken, en met de ruwigheid van haar poot¬ 
jes , de wolligheid van de bladeren in haar 
vliefen fchrabben. Dalecbamp leeft maar dat- 
j ter eerll kleine Wormen voortkomen, daar 
na datte naakte Rupfen , door de koude, en 
z: ik lees aldus: Datter eerll naekte Rupfen, 
daarna door de koude; want de Rupfen zijn 
eerll geen Wormen. Op dat wy nu totte 
teelingh van onfe Bombiluis wederkeren, die 
heeft 
