Airr. 
Mout: 1.2. 
Gebruik. 
Schade¬ 
lijkheid. 
xro HISTORIE VA 
Wormtjes groeyen, en uit defe in dry dagen 
Rupfen , omtrent het afgaan der Lente , 
welke Rupfen groot en genoegh gevoet zijn¬ 
de, van bewegingh aflaten, maarm’tbegin 
van de Herfftmeteen pop haar vorm en le¬ 
ven veranderen Plinius feitdat’erdauwdqor 
de warmte der zon ghedikt zijnde , in de 
blaasjes over blijft,daar hyai het geflaght, 
en degedaanten van Rupfen van afleid, wel¬ 
ken /Av/utóarooktoeftemt. Andere fchryven 
haargeboorre de Kappellen toe, welke ioo 
haalt fymt haar Tonnetjes gekropen zijn, 
boven o ft onder de bladeren, eenigeeyren, 
die fommigedrek noemen, baren, kleinoft 
groot, na evenbedeelingh van haar grootte: 
eenighe van defe blauw , andere geel, wit, 
fwart, groen en rood, en veerchien dagen in 
de zon gekoeftertzijnde, kippen fy met het 
barflen van r.e fchors kleine Rupfen , de 
kleine Wormtjes gelijk, maar geverwtjdie 
in’teeritheel hongerigh haar beft doen ïn’t 
af-eten van bladeren en bloemen, voorna- 
mentlijk van die kruiden en bomen, daar de 
ey ren op geleit zij n. 
Ik twijfel niet datfe op alle defe wijfen 
konnen voortkomen, voornamenthjkin vog- 
tige tijden, als de vogtigheid neerfakt, en de 
zon daar na brandigh fteekt. 
Als de tijd van ar-eten voor by is, dwalen 
fy hier en daar fonder eten, en allenghfkens 
vermagerende, foeken zommigebinnen,an¬ 
dere boven de aarde een bequame plaats, 
daarfe haar an een draaiophangende ,in een 
tonnetje oft pop met een vlies overtrokken, 
ott in een naakte fchede vervormen. Indien 
dit midden in de zomer gefchiet, foo breekt 
de fchors in vier en twintigh dagen, en daar 
vlieght een Uil oft Kapel uit: Indien later 
in den Herfft fo duurt de pop oft tonnetje 
degeheele Winter over, en daar komt niet 
voor de warme Lente uit. Nochtans veran¬ 
deren iy niet alle in tonnetjes, maar eenige 
verrotten, uit welke fomtijs dry eyren voort¬ 
komen , en uit defe de Spaanfe oftgemeene 
Vlieghen. Als de Kappellen laat verfamelt 
hebben, leggen fy haar eyren tot de naafte 
Lente wegh.gelijk inde Zy wormen gefchiet, 
welkers eyren by de Spanjaarts met oneen en 
ponden verkocht werden, ghelijk kenne¬ 
lijk is. 
Sy hebben haar ghebruik inde Genees- 
konft: Die in de Moes-kruiden ghevonden 
werden, metoly opgeftreken , feit Myineta 
dat de menfehen voor de vergiftige fteken 
veiligh houden. Haar web en omwindfel 
gedronken , flopt de vloed der Vrouwen. 
Die met Liguffirum gevoed zijn, lokken met 
alleenlijk an een V: fch-angel gedaan de Kar¬ 
per, maar ook haar drek inde neus gefteken, 
geneed: de vallende fiekte , die uit de lijf- 
moer ontftaat, mdien men een heel gatiwe 
Vroed-vrouw, daar dit Moufetus van heeft, 
geloven mach. Gebrand en inde neus gefte¬ 
ken floppen fy het bloeden. fy verwekken 
aile blaasjes,en fchellcn het vel af Indien haar 
de Paarden eten , fwelleniy, de huid word 
NDE NATURE 
haardroogh en hard, en de ooghen hol: Sy 
zijn alle devrughten, bloemen en kruiden 
fchadelijk. 
Haar Genees-middelen |ult ghy by die 
gene vinden, welke van den Lantbouw ge- 
fchreven hebben :Sy worden met Stiere-gal 
verjaaght, als de bomen daar mede beftreken 
werden , met een weinigh zwavel en ftroy 
onder an den boom inde brand ghefteken, 
met aarde onder de kleine Eyke-bomen op¬ 
gegraven en inde Thuinen gheftroyt, met 
Zee Ajun inde Thuinen gezait oft opge¬ 
hangen. Andere zaeyenmunte, wikken, en 
alfemin denomknngh van de Thuinen,oft 
maken een rook uitten drek der Vleermui- 
fen,oftuit dePadde-ftoelonder eenNote- 
boom gewaden. Vele weken haar zaat in 
Loogh van Vygbomen hout : Ook is niet 
quaad naden regen ’s morgens de bomen en 
beefters te fchudden, want dan vallenfe licht 
af, vermits fy door de koude van de nacht 
noch loomzijn. 
II. L I D. 
V<inde Rupfen in 'r byfonder , cn eirjl 
de Rupfen van Moufetus. 
I. STIP. 
l/an de gladde Xupfiti. 
H Et onderfcheid der Rupfen is by na on- 
eindelijk,’tzy ghy de hoe-grootheid, 
boe-danigheit, en de deelen des lichaams,oft 
ook de werkingen en andere inliet. Sy zijn 
glat, ruigh, groot, k lein, middelbaar, groen, 
I'wart ,gefprenkelt,hard, zacht ,gehoornt, 
en fonder hoornen : Veele veranderen in 
Poppen oft Tonnetjes, en defe in Kappel¬ 
len; eenige niet, maarals fy alles opgegeten 
hebben, vervallen en fterven fy felfs ook. 
Die Poppen worden , veranderen fommige 
fonder middel tot dcfelve, en defe f pinnen 
niet ; eenige leggen eerft eyren : De Tonnet¬ 
jes van fommige zijn glat en gelijk , van an¬ 
dere ruw, gekronkelt, Ipits en fcherp , van 
andere weder als van de harde naakt, van an¬ 
dere met hayr oft mofch overtrokken De 
meefte komen uitte eyren van de Kappellen 
voort: eenige op de bladeren van de bomen 
uit eigen zaat, dat aldaar in haar web den 
Herfr overgebleven is, oft uit den dauw oft 
locht die daarin befloten was, en verrot is. 
Sommighe eten bladeren , andere bloemen, 
eenige vrughten ; fommighe kruipen fnel en 
baarwijs voort,andere traagh en vreedfaam; 
eenige veranderenjaarlijks haar huid, andere 
niet, eenige weven, andere niet: Die maken 
oft op de wijs der Spinnekoppen webben, oft 
fulke dichte poppen oft blafen, datfe met 
geen fcherpe punt gefcheurt werden. 
Het dunkt ons gheraden de onderfchei- 
denfoovan Moufetus als hier by¬ 
te voegen : Die zijn oft anderflaghtighe,uit 
de Kappellen oft Tonnetjes voort-gheko- 
mcn,oftgelijkflaghtige en bloedverwante. 
Genees¬ 
middel. 
