" D ER G £ K E R 
IV. L 1 D. 
f/,mde Curcutio oft KjtUnder. 
D E Kalander, die in een Kappel veran¬ 
dert,wordt onder de Ruplen geltelt,hy 
heeft die naam ghekregen na de ghetuigems 
van Varro, om dat’er by na in hem niet anders 
als een rop ghevonden werd. Daar komen 
vcclevan haar voort als hetKoorn eerftge- 
mayt zijnde nat, eer het hardt genoech ge- 
droogt is, word opgeleit, oft dat de venfters 
van de Koorn-folders tegen de Ztiide windt 
liaan. 
Kolumella gy worden fo wel in de Bonen als in de 
c \ 0 U Tarwgevonden. Hetenigftegenecs-miJdel 
tegen haar opkomlliSjdat nfen het Koorn be¬ 
hoorlijk op leit,en de Bonen als fy op ’t veld 
gedroogt zijn, met’er haalt eer de Maan vol 
werd, dorft en binnen haalt, Kato ghebiedt 
Kolumella dorfch-vloer met droefem van oly teon- 
12. c. 2. derleggen ; Kolumella met de fclve de mue- 
ren te heilrijken , en z: Sy worden gedoodt 
met pekel daar look in gekookt is, indien 
de grondt en mtieren daar mede befproeit 
werden. Sy vluchten voor de Sabina , de 
Veil, de bloemen van de Hop, de bladeren 
van de Note-boom, de Alfem, Averu , de 
Nigella en z : Het is by de Oude en ons an- 
gemerkt dat het faat van de Rapen een won¬ 
derlijke kracht tegen haar heeft, om dat het 
foet en olyachtig is zijn fy daar feergraagh 
na , en vervult zijnde , barken fy daar af. 
Belle hier meer van in de Koorn - Wor¬ 
men. 
II. OPSCHRIFT. 
J/an de attrt-gekerfde Vieren [onder vleu¬ 
gels met veelvoeten. 
I. HOOFT-STUK. 
Veen de ^Afellus oft ‘Piffeledde. 
D E veelvoetige gekerfde fonder vleu¬ 
ghels zijn de Afellus , de aard-Scolo- 
pendra, en J ulus. De naam van Afellus heb¬ 
ben de Latijnen an dit dier gegeven , niet 
om dat het den Eefel gelijkt, maar na die 
verw helt. Eenighe noemen ’t Cutio , en 
Porcellio, W/niarhondert-voet, by Arijlote- 
les Onos genoemt, by de Griekfe Genees- 
Meelters Oniskos, by Dios\andes Kubans,by 
Abfyrtus Onikos.bydeAfianers na ’tfeggen 
van Galenus Kyamos ’t zy oft vande vorm der 
jj'i'"' 3 ' Bonen, die hy gelijkt als hy iich inmalkan- 
Affea. 1. der rolt , oft om dat hy uitte halmen , en 
, l'M c j'r hauwen van de B° nen voort-komt. Pli- 
ca. Facuir. nius noemt hem Tylon van de hardigheidt 
van fijn huidt : andere Julon, maar qua- 
lijk. 
Het is feit Moufetus een klein dier, nauw- 
lijks een dwarfe vinger langh, een halve vin¬ 
ger breedt, uitten blauwe fwartacbtigh; Hy 
heeft veerthien voeten, weerzydsleven, an 
F D E DIEREN. tjr 
yeder voet een gelid, dat flati wlijksfienbaar 
is: twee korte fprieten, daar hy de weg mede 
afpeilt: de zyden omtrent de voeten zijn ge¬ 
tand ; Angeraaktzijnde,rolthy fichtoteen 
rond bolletje. 
Onder de tegels en water-kruiken,heeft hy 
geheel de verw van een Efel. Hy groeit van 
het uitgeknaagde pit der bomen, ’t welk tuf¬ 
fen de Ham en fchors verrot, gelijk ook on¬ 
der de fteenen, water-kruiken en z: Daar 
na verfamelen fy , en legghen witte eyren, 
de blinkende Parlen ghelijck, en die veel op 
een plaats, ghelijck wy in’t jaarir 8 j heb¬ 
ben anghemerkt. Sy leven met een lauwe 
voghtigheid , en verfchuilen Swinters in de 
reten van de muiren. Uit de eyren komen 
eerlt hardachtige wormtjes ,die enigfins on- 
beweeglijken witzijn; Daarna fuigenfyden 
dauw en vogtigheid op de wijs van de oude. 
Sy worden in warme en droge landen ook ge¬ 
vonden,maar daar boeten fy metten damp en 
dauw van den nacht al wat door de hitte van 
den dach uytgewafemt was. Dat hy an An- 
ftoteles met is bekent geweeft, word hier me¬ 
de bewefen, om dat hy uitgenomen de Hart, 
hem niette Zeeluys vergelijkt. 
Sijngebruik is inde Genees-konft veeler- 
leiify openen,verdunnê,en verdrijven.fy hel¬ 
pen tottewater-lofingh, indien fy met Wijn 
gedampt gedronken werden. Sy drijven het Diotcn- 
graveel af,indien twe gedampt met een half- rlli: 2 - : 
vierendeels loods Muifen oft Duiven drek 3 7 ' 
ingegeven werden. Gafcwarghebruiktfe met 
Homg-Wijnin de Geel-fugt Invleeng-bor- 
ftigheid wordenfe met Honiggelekt van Af- 
kltpiadcs geprefen, Holiënus en Agrikpla bevef- 
tigenhetfelve Sy genefenby na alle fiekten 
deroogen,uitghenomendeStaar, in dienfy 
verfch en wel gedampt, uytterlijkoft inner¬ 
lijk, met een bequame vogtigheid werden 
gebruikt. Ik fal niet van de pijn der oiren,van 
deheteghefwellen achter de felve oft van de 
Kropfweren fpreken. Levend op-geleit ge- 
nefenfede vijt, fy ghenefen met het derden¬ 
deel terpentijn gebruikt degefwellen vande 
lieffchen. Een lalf uit een onffe populioen 
falf, een onlfe oly van rofen,daar ook een onf- 
fe pilfebedden in gekookt, en met vier afen 
faftraan gemenght is, word tegen de fpeen- 
aderenfeergeprefen. Andere kookenfemet 
vet en boter, en vermengenfe met een doyer 
van een ey. Dry onflen oly van Violen, daar 
vier pilfebedden ingekooktzijn tot dat een 
derdendeel verfoden is, houden van buiten 
opgefmeert de foute finkkingen tegen. 
’tGeen ik vanderijfendelleengefeitheb, Hartur 
houd Laurembergiusvoot feker, ’t welk Hart- ?. r , a,Is . 
t n . - | Chymiatf: 
maimus ook toeltemt. IN a net ingenomen gfi-pag' iSo. 
nees-middel volgt een hitte over’t gehele lijf, 
en een moeylijken dorft, met pijn omtrent de 
voeten. Belie haar bereiding by Laurembergin 
een by fondere handelingh. H y word van de 
Kinkvorfchen gegeten, alsookvandeLant- 
KinkvorfchenenSlangen.Tottepilfebedden Nieremb. 
behorende PollinenKoyayahoal. DePollin 1 G- 1 ' 18 ’ 
heeft een wonderlijke kraght om fplinters 
R a uit 
