Nierernb: 
H: E: 13. 
c.30. 
H: E: 13, 
c..p. 11. 
156 HISTORIE V A N D 
mers, enby Zuide-\Einden. Het is wonder \ ken van 
’t geen Rjagelbergh door ondervindingh be 
fchrijft Dat defe Wormen met ichape 
E NATURE 
ghelijk men van de Boter maakt, 
den olyin reuk en tayheid gelijk, entotal 
’tgeen waar toe den olygoed is bequaam. 
Melk gevoed ,fogrood alsllanghen werden, i maar fy zijn noch niet in gebruik van de fpijfe 
Knrdamis nochtans beveftight dat felve, en j gekomen. Sy verzaghten de pijn van alle le- 
toont de wijs van voeden an in ’t 7 boek de j den; maken de ghefpanne zenuwen fwak, 
Rer: Vanet. Daarzijn Wormtjesin dedor-. verzaghten en ontdoen alle gefwellen, en 
re vijgh-bomen, die gelijk welke indefink-; indien de natuur fo genegen is, doen fy die 
noten voortkomen , met een fwart hooft, het 
overige lijf uitten gele wit, maar kleinder. Ik 
hebbevonden (feit Sf/Zer/iarJ dat de vrugt der 
Cederbomen, gelijk ook de Pijn appel,de 
wormenonderhavigh zijn: Sy zijn in dikte 
deCecindela gelijk , en een dwarl'e vinger 
langh , met een hooft als van een Vliegh, 
maar platter, met twaalf kerven, en weer- 
zyds an ’t hooft dry voeten , twee ronde 
fprieten, een dikken buik, en een fpitfe ftart, 
inde harde en houtachtighe Opalus is een 
breedachtigh zaat, dat dikmaal van de wor 
men uit-gegeten is, welkers poppen oft ton 
netjes ghy daar ook vinden zult. Daar kan 
geen vrught genoemt werden ,die niet van de 
WormolrMotbelmet werd .Jafelffomtjjds 
de Manna, de fpijs, (gelijk de Rymers ver 
iieren der Goden ) ja gelijk de H.Schrift be¬ 
veftight, de fpijsder kinderen Gods, heeft 
ook haar Wormen ghehad , als het boven 
'tgebodt Godts tot's ander-daaghs bewaart 
werde. 
Betrek hier ook toe de NopalOcuillin, 
oft de worm van Tuns,en deAxocuillin, 
. oft Cuchipulutl van de Indianen: Van die 
rijpen. Sy zijn goed voor afgaande roos, en 
helpen de fweringen , de krampfughtighe, 
en de darm-breuken met hars en pek ghe- 
mengt, en verteren en verminderen in korte 
allet’famen-vloejingen oft vergaderingen. 
DeCuchipilutljbefchrijft JSserember^b al- j 
dus; Daar is eengeilaght van Wormen, 
welk omtrent de Moerbefie en wilge bomen 
verkeert, fo groot als een Zy-worm, enby 
na van die vorm welke iich ook , gelijk die, 
inde maand Oftober in een fterk vlies be- 
fluit, en in den April tot een Kappel veran¬ 
dert zijnde voortkomt. Defe hanghen de 
Indianen an de Kinder-wieghen , menende 
datfe daar door flaperigh werden; waar van 
fy ook den naam hebben. De felve ghepoei- 
jert, en met haar eighenWijn, welke de In¬ 
dianen Pnlque noemen, gedronken, verwekt 
hy de min-luft; Hy vertoont fich in’t land 
van Mexiko, en leeftvan die bomen diewy 
genoemt hebben. 
In dien ghy het onderfcheid van’t hout 
daar fy in groeyen anmerkt, fo groeyen fy 
oft inde groene (lammen welke dekes, oft 
in de droge en dorre welke Egxijla, oft in de 
lpreekt i\ierember^h aldus: In Hukxutle een vafte en droghe, welke Thripes, oft in heter 
landlchap van Panikon, iseengeftaght van 
een boom, welke lange en fmalle bladeren 
draaght, binnen welke wormtjes groeyen 
met witte en blauwe ftrepen onderfcheiden, 
die wonderlijke kraght hebben om de dul- 
ligheid tegenefen, indien’er tweegeftoten, 
met water ghemenght, ingegeven werden, 
oft fo deliekteveroudert is, twee oft dry- 
malen: Wan^daarvolght terftondflaapop, 
en de fieke gëruft hebbende, word hy daar 
na weder met volkomen v erfland opgewekt. 
Defe wormen zijn onfehadelijk, en brengen 
memanteenigh ongeval an als fy ingenomen 
werden ; waarom fyook vrylijk mogen ge¬ 
bruikt werden: Sy doener ook by datfe de 
vallende liekte,en lammigheid genefen. 
Van de Axacouilin fpreekt de felve aldus: 
wy fullen hier een groot gebruik ook van de] 
alderflegtfte natuurfien. francij kus Hernw: 
hout, welke Teranites, oft weer andere in 
vaften droogh hout, welke Kolft ghenoemt 
werden, oft in de planken van de fchepen, 
die den naam van Teredines hebben. 
De Dekes hebben mogelijk den naam van 
Dakneinghekregen, fo datter dikmaal om¬ 
trent haar wortel veel ftofsleit,fy knagende 
groene boomen , waar van fy een ftof als 
faaghmul overlaten. Sijn hooft is wanfeha- 
pen, en met verfcheidentlijk dekfel overto- 
ghen dathy na fijn wil kan mtfpannen, en 
t’famen trekken. De voeten heeft hy achter¬ 
waarts na de ftart, ghelijk de Koffus an de 
borft. Het overighe lijf is met een fandighe 
fchors bedekt, waar van ontbloot zijnde, 
derft hy gelijk deflekken, berooft zijnde van 
haar fchelpcn. Ophaar gefettetijdt veran¬ 
deren fy in een pop , een tonnetje ghelijk; 
maar wat voor een gevleugelt beesje daar uit 
aus feit datter in den boom Guampatli,oft komt, hebben wytot noch toeniet onder- 
andere welke de onfe om de ghelijkheid vonden, hyisveel grooteralsdeKoflus om 
Pruim-boom noemen ( hoewelfe nochtans lijn groote vratigheid, ennietfolekker. De 
toteengeflaght van de ArabifeMyrobalanen 1 Specht , en andere hout-pikkende vogels, 
fchijnt te behoren ) wormen groeyen , Axo- die de bomen door-boren, en mettet geluid 
cuillin ghenoemt, die ruigh en bleek zijn, 
twee breede vingers langh , en een Ganfe- 
fchacht dik. Die van de bomen ghefchud 
zijnde, latenze de inboorlingen in water op- 
heden , tot datle van een vallen , en datter 
tvet van de felve vorm axisgenoemt , bo¬ 
ven op drijft. Dit vet vergaderen de inwoon- 
ders tot veelerley gebruik, makender ftuk- 
de holligheid onder- foeken, pikken en (bo¬ 
ten fo langh op die plaats, tot datfe tot defe 
wormen roe komen, endefelveopflokkcn, 
want fy eten defe kolf heel graagh, cn bren¬ 
gen eenighegheheele daghenoverin ’t door¬ 
boren vaneenenboom, om defetegenieten. 
De Egxylus word in voos hout gevonden 
dat ook.met een ftok gellagen geen gheluid 
geeft: 
