IX 
Anguis electricus, Gymnotus electricus, L., in Brasilia Poraque vocatus, per sep¬ 
tentrionalium provinciarum fluvios abundat, et plures vidi, examinavi, experimen¬ 
ta de illorum actione electrica institui. Quum vero nil novi adjiciendum habeam 
iis, quae cl. de Humboldt praeclare retulit, ad alia transeo. 
Quod ad pisces oviparos attinet, posteritas iis non obtingit aeque nume¬ 
rosa, ac immanis ovorum numerus partu editus promittit, quod in omni spe¬ 
cie vario modo obtinet, quo etiam fit, ut species aliae nonnisi solitariae va¬ 
gantes occurrant, aliae quasi familias constituant, aliae in populos numerosos 
congregentur. Gujus rei causas investigandi provinciam futuris observatoribus 
relinquimus; multas quidem illas variasque esse credibile est. Quod cogitan¬ 
ti primum occurrit, illud est, ova non omnia foecundari, sive quod mares 
vel parum numerosi sint, vel saltem pauci locis illis adveniant, ubi feminae sua 
ova deposuere, vel quod et hi, qui adveniunt, parum salaces sint; fit etiam ut 
ipsi parentes partem ovorum devorent. Dein vel intempestivae fluviorum eluviones, 
vel oborta siccitas ejus loci, quo posita sunt ova, fotum eorum non leviter turbant; 
quodsi ejusmodi aqua vel gradum caloris, qui speciei conveniat, non habeat, vel 
putrescentibus vegetabilibus vel aliis inquinetur sordibus, vel mineralibus eo deve¬ 
ctis nociva reddatur, plures certe causas hujus phaenomeni cur quaeramus, non 
habemus. Quod quidem ad aquarum temperiem attinet, mihi dictum est, observa¬ 
tum esse, pisces temperiem moderatam praehabere, in illa et sanitate gaudere melio¬ 
re, et sapidiorem habere carnem, quanquam etiam sint, qui dicant, illos ultra 
fidem elatos temperiei gradus ferre. Ipse ego in sinubus fluvii Amazonum, (cujus 
mediam temperiem 26° therm. Pveaum. inveni), qui vix ultra unum duosve pedes altam 
aquam, eamque solis vi ad gradum temperiei 32 ° R.eaum. incalescentem habent, 
numerosos pisces cepi; erant etiam, qui mihi dicerent, rivum Agoa quente in Provincia 
Goyaz, cujus temperies est 28 — 3 o° R. mox ad suos fontes a piscibus frequentari. 
Videtur tamen longiori tempore perdurans alta temperies piscibus parum proficua, 
quod praesertim tempestate pluviosa retardata, aut ingruente siccitate manifestum 
fit, quo tempore mortiferis morbis infestantur, cujus rei, ut ex pluribus unum 
exemplum afferam, annis 1746—1749 experimentum factum est in provincia Matto 
Grosso. Nam quum haec provincia terrae motibus illis, quibus Peruvia tunc con¬ 
quassabatur, compateretur, plurium annorum siccitate laborabat, quo factum est, 
ut maxima pars piscium periret. Aquae materiis illis impraegnatae, quas mate¬ 
rias extractivas adpellant, piscibus illas inhabitantibus nihil damni videntur adfer- 
re; observatum tamen est, saporem salubritatemque carnis ejusmodi piscium al¬ 
terari. Ita pisces fluminis Yupura sapidiores pinguioresque evadunt, quum Decem- 
