V 
Observatu nempe dignum est, in hac re pendere omnia minus ab anni tempestate 
quam a natura regionis horum fluminum, quorum in hoc ingentis amplitudinis im¬ 
perio alia quidem aquis evacuantur suis, aliis adhuc dum plenis permanentibus. Hoc 
autem plerumque observatum est, pisces secundo flumine descendere, quum aquae 
minuuntur, adscendere, quum illae abundant. Multi certis anni temporibus flumina 
deserunt, et in connexos lacus et stagna sese recipiunt, quodam quasi consilio, tum 
ne soboles ab aliis voracibus animalibus devoretur, tum ne ova locorum, quibus con¬ 
credita sunt, intempestiva pereant exsiccatione, quum vel in amplissimis Brasiliae flu¬ 
minibus fere solemne sit, ut quotannis ejusmodi subjiciantur vicissitudinibus, quam ob 
rem etiam pisces, de quo diximus, morem, in his praecipue fluminibus observant. 
Fit autem hoc in quovis flumine et certo tempore, et eadem ac antea via ; quod 
experti accolae fluminis S. Francisci in canalibus, qui inundantes fluctus deducunt, 
aggeres construendo, quo minus pisces in flumen possint reverti, largissimas illorum 
copias capiunt. 
Ejusmodi itinera jam a piscibus instituuntur singulis, jam, et frequentius qui¬ 
dem, turmatim proficiscuntur, nec angustis finibus concluduntur; nam bonis aucto¬ 
ribus fama nititur, pisces ex flumine Paraguay non tantum eas aquarum moles 
pervadere, quae nomine Lagos dos Xarayes notae singulis annis ab exundante 
ubique flumine formantur, sed etiam in superiorem Parana seu Rio Grande usque 
ad fontes illius in Minas Geraes adscendere. In flumine S. Francisci, quum in 
Minarum provincia anni sicca tempestas obtinet, descendunt usque ad cataractas de 
Paulo Affonso dictas, in quo quidem itinere aliquot centenas leucas permetiuntur. 
Hae vero cataractae sunt ea magnitudine, ut non tantum naves, sed piscium ipso¬ 
rum sistant itinera, descendentesque nonnisi ad earum viciniam progrediantur, oceani- 
ci vero ab illis inexsuperatis deflectant. 
Non spatiosa minus itinera pisces instituunt in vasto illo tractu, quem Amazo- 
num fluvius cum vastissimis, qui undequaque confluunt, ramis efformat; pisces enim 
a fontibus australium fluminum Xingu, Tapajoz, Madeira, Javary, uti septentriona¬ 
lium J^a, Japura, R.io Negro etc., in hunc maximum omnium fluminum descen¬ 
dunt, quo dictu vix credibilis piscium copia in illum confluit, tum temporis prae¬ 
sertim manifesta, quum flumen hoc quaquaversum exundat, et omnia pontus fiunt. 
Stupet sane europaeus itinerator, quum navi inter proceras arbores, quae tum se 
floribus induunt, provehitur, et in sylva hac arborum florentium innumeros pisces 
solita sua negotia gerere videt, quorum alii folia, flores, fructusque, qui forte de¬ 
ciderunt, legunt, alii limum sorbent, alii cortices rodunt, alii lusibus bellisve mu¬ 
tuis indulgent: omnia tunc vivunt, omnia sese agitant, locis post paucos menses ? 
aquis in terminos suos regressis, in silentia limosaque deserta mutatis. Quae vero 
