488 ALBERTI COGNOMINE MAGNI 
accidens ex melancholia, vel alio accidente, non ex priva¬ 
tione rationis, sed potius propter priuationem vsus ratio¬ 
nis. Huiusmodi autem perfectio proxima est sub homine: 
propter quod etiam pigmeus ciuilitatem perfectam et le¬ 
ges non custodit, sed potius in talibus sequitur naturae 
7 impetum, sicut et alia bruta animalia. Sed erectus in¬ 
cedit, manu*) vtitur non prout manus est instrumentum 
intellectus et species quaedam insLrumentorum siue orga¬ 
norum, sed potius prout quaedam animalium vtuntur pede 
anteriori ad multos vsus, sicut genera muris plurima an¬ 
teriori pede cibum accipiunt, et ad os porrigunt: ita et¬ 
iam pigmeus vtitur manu in pluribus vsibus, sed non ad 
artis opera: et ideo etiam sua manus non plenam habet 
manus rationem. Quod autem erigitur semper, facit in eo 
spirituum animalium maior claritas: et ideo melioris ap¬ 
prehensionis est inter caetera bruta: sed verecundiam de 
turpi et gloriam de honesto non attendit. Et hoc signum 
est, quod nihil habet de iudicio rationis: propter quod 
etiam rhetoricis persuasionibus in loquendo aut poeticis 
non vtitur, quae tamen imperfectiores sunt omnium ra¬ 
tionum : et ideo semper syluestris manet, nullam prorsus 
ciuilitatem custodiens. Virtus autem illa animae, quam 
vmbram rationis quandam vocauimus superius, innomi¬ 
nata**) quidem est a Philosophis, sed circumloquendo 
cognoscimus, quod haec vis aliquid potentiae addit super 
aestimatiuam. Cum enim aestimatiua brutorum iudicet 
de intentionibus, quae cum sensibilibus accipiuntur, ista 
plus facit, quam referunt huiusmodi intentiones ad me¬ 
moriam, et elicit expertum, et vtitur illo postea ad quae 
8 confert. Est autem hic non praetermittendum, quod ae¬ 
stimatum et expertum dupliciter referuntur ad vniuersale. 
*) incedit, manu] Videtur repetenda phrasis ita: incedit et manu vtitur . Sed 
nrtanu vtitur non prout etc. 
**) innominata] Instinctus nomine comprehendunt etiam latini scriptores, nostri 
partem Kunsttriehe vocant. 
