4go ALBERTI COGNOMINE MAGNI 
caeteris animalibus sagacitatem habere eam, quod disci¬ 
plinabiles sunt sensibilibus. Propter quod etiam simiae 
Graeco nomine dictae sunt a ludo, eo quod ludicra in 
sensibilibus eis adhibita imitantur plus caeteris animali¬ 
bus. Propter quod etiam quidam sapientes tradiderunt 
haec animalia ad ludum esse facta, et hac sagacitate quod¬ 
libet quod vident imitantur, et ex auditu colligunt in¬ 
tentiones vocantium ad sensibiles ludos ordinatas: et liic 
est primus gradus disciplinabilitatis. Primum enim opor¬ 
tet eum qui disciplinae est perceptibilis, ea quae videt et 
audit, diligenter attendere et conferre, et ex collatis 
memoria retentis experta sumere, et ex illis vniuersale 
depuratum accipere, prout est principium scientiae vel 
artis vel prudentiae vel alicuius huiusmodi intellectualis 
2 virtutis. De his autem tribus gradibus perfecte non at¬ 
tingit simia. Simia enim inde primum, et hunc secun¬ 
dum non attingit nisi imaginabiliter et memoriter: sed 
vlterius experientia non participat, neque multum neque 
parum vtens experientia: et in hoc deficit a pigmeo. Imi¬ 
tatio autem tanto facilior est in ea, quanto rem visam vel 
sensam non refert ad experimentalem cognitionem: re¬ 
ferens enim ad experimentalem cognitionem detinetur 
in collatione memoriarum siue per memoriam accepto¬ 
rum : non conferens autem statim fertur in sensibile. Et 
ex hoc est, quod simia primam facultatem disciplinae 
habens, statim imitatur hoc quod videt: sed pigmeus et 
homo non statim imitantur. Habet enim simia, sicut di¬ 
ximus, non nisi primam disciplinabilitatis facultatem. 
Cuius signum est quod non discernit in quo vel quem 
3 imitetur. Est autem praeter omnia, quae inducta sunt ? 
obseruandum, quod nullum omnino animal disciplinabile 
est cum instinctu naturae. Ex disciplina enim ad tria 
proficit homo, ad scientias videlicet contemplatiuas, et 
ad artes mechanicas, et ad virtutes morales, et ad nul¬ 
lum horum proficit sine ratione et intellectu. Et hoc 
