22 
voram Linn. forsan cl. Azara designavit, dicens: Formica quaedam minuta nigricans in regionibus profunde sitis, 
saepius inundatis degit, ibique par>^©s tumulos conicos, approximatos construit, altitudinis fere trium pedum. Diluvii 
tempore hae formicae in examina se formant. Cl. Azara hanc speciem pro nutrimento praecipuo mammalis 'Hurumy 
aut Tamandud dicti (MyrmecopJiagae tmnanduae Cuv. M. tetradactylae et tridactylae Lin.) habet. (1. c. I. 18S.) 
Habitatio et victus formicae Tahyre quae „foetida“ vocatur, quia obtrita odorem foetidissimum exhalat, ab au¬ 
ctore non traditur. Semper iter faciens observata. In Paraguaria, fere semper noctu progreditur, duas dies 
ante coeli mutationem in domos penetrat, homines saepe in fugam conjicit, mures, araneas, insecta omnia devo¬ 
rat, sed papyro accenso expellitur. Cujus quidem speciei, quae nigro est et mediocri corpore, cl. Azara vidit so¬ 
lummodo individua aptera (1. c. p. 184.) Formica destructor Fabr. species minuta, nigra per totam Americani me¬ 
ridionalem dilfusa, in humo cavitates et canales construit vastissimo tractu expansos et innumerabili cohorte ha¬ 
bitatos. (Mart. R. III. 952.) Specierum quam plurium morsus dolores concitat, imo nonnullarum venenatus vi¬ 
detur. Optimus Piso, qui nostratium omnium primus (De Ind. occ. re nat. med. edit. 1058. p. 291.) de formicis 
Brasiliae egit, quas ob perpetuam, quam exercent, tjranniden, a Lusitanis illius terrae Regem appellari tradidit^ 
auctor est, earum morsum ruborem , tumorem , pruritum, deinde acrem dolorem et ardorem inferre, qui emplastro 
ex ipsis formicis praeparato, partique dolenti applicato sanetur , ita ut haec animalcula, pariter ac scorpiones, cum 
malo medelam offerant. Jam ille optimus observator de quibusdam formicis narrat, quae in ipsa maris vicinia, 
super Rhizophorarum (Mangle) arboribus habitant. (Cfr. Mart. Reise 1. c.) De formica valde molli, quae semper in 
vitibus degeret, uvas quidem non arrodens, sed faecibus eas conspurcans, alia certe, quam cujus Dobrizhofer sermo¬ 
nem fecit, cl. Azara nonnulla habet. (1. c. p. 286.) Alia species, Araraa dicta, in Brasilia et Paraguaria vulgatissima. 
Haec major, obscure brunnea, penora non colligit, cumulos non construit, itinera non instituit. (1. c. p. 180.. Conf. 
de hac specie etiam Noticia do Brazil, c. 90. p. 211. An Termitibus adscribenda ?) Araraa in aediliciorum parie¬ 
tibus hospitatur. — Species quaedam e minimis in domibus etiam urbium magnarum vivit. Itinera instituunt, si ex¬ 
cubitor aliquis carnis , sacchari aut alius cibi penus indicaverit, inque impetrando victu magna agunt solertia et 
sagacitate. (Azar. 1. c. p. 182.) Multi viatores de formicarum migrationibus tradiderunt, quas nonnullae species in 
amplissima agmina congregatae statis temporibus instituunt. Tunc quae sibi vincenda offerunt insecta et alia parva 
animalia omnia interimunt et cadavera secum portant. Longus procedentium ordo per dies et noctes plures mo¬ 
vetur. Cl. Lund (1. c.) has peregrinationes tantum Junio, Julio, Augusto mensibus illius regionis hyeme observavit, 
et causam esse nutrimenti inopiam, deficientibus illo tempore multis insectis, opinatur. Nostris regionibus earum 
peregrinationes non necessariae sunt, quia formicae hyeme torpent. Avium cohortes illa agmina comitant, et in¬ 
dividua innumerabilia devorant. Praesertim Drymopliila domicella Licht. (^Lanius) exclusive iis nutritur, et jam e 
longinquo voce tristi et unisona appropinquationem earum anuntiat. Praeter hanc avis speciem Bendrocolaptes ma¬ 
jores et Tanagra auricapilla Neuw. in illas saeviunt. — Cl. Lund asseverante Formicae haemisphaerii novi, pariter 
ac nostratium plures, singulares specierum quarundam relationes mutuas, nec minus memorabiles invicem offerunt. 
ratam ad cubiculum rediens inveni. Neque dormientium corporibus abstinent. Te noctu in utramque aurem dormi¬ 
tante, nocte concubia, jam ex pariete, jam ex pavimento prodibit formicarum exercitus, iii lectum eluctabitur, te- 
que, ni fugias ocius, omni ex parte compunget. Id Quaraniorum in colonia perfrequens; hinc ardens tota nocte 
candela, nam papyri folia accensa, formicarumque adventantium agmini injecta unicum ad eas arcendas remedium 
putantur. Lusitani recepto dudum adagio formicas Brasiliae reginas dictitant. Nos easdem Paraquariae dominas su¬ 
mus experti, Nicolao illo, quem Paraquariensium regem finxerunt, utique potentiores. Quidquid industriarum astuti- 
arumque excogitatum adhuc ad illas fugandas tantisper, non ad eliminandas valuit. Conductis hunc in finem ingenti 
sumptu operis disturbatae formicarum cavernae jam injecto igne, jam egestis earum ovulis; postridie novae detectae 
alibi eodem in horto. Fimo suillo, calce, lotio, v^el origano earum antris immisso recedunt quidem, sed in propin¬ 
quo novas sibi fodiunt specus. Sulfur ceteris remediis praeferendum.—Verum injurius sim formicis, si, postquam 
earum noxas minutius, quam cogitaveram, exposui, beneficia, quae praestant, reticerem. Aliquae majoris molis in 
posteriore corporis parte globulum gestant pinguedine candidissima refertum, quam e multis collectam, et igne eli¬ 
quatam , butyri instar et Hispani et Indi cum voluptate edunt. Aliae minusculae in arbustis , quae fructus Quabjva- 
mirim (i. e. Psidium minus) fragrantissimus commendat, ceram deponunt natura candidissimam. Constat e micis mi¬ 
nutis, quae colliguntur, et liquefactae candelis parandis adhibentur. Cera haec accensa odorem exhalat quovis thure 
suaviorqm; quia vero mollior, cito liquescit, et quavis alia citius consumitur. Non desunt formicae, quae resinae 
fragrantis particulas ad sua receptacula convehunt, thiuis loco servituras. 
