De Quadrupedibus Bifulcis,. Lib. L 
19 
licti zvv in TraygctXzcg hri zpbrcupo/g clpuy.ijct, 
'I fi rfifi idoig ttfojTQWiv iv) Trpopcclgoiai tjjyivrci » 
j Eurymdche 3 fi enim nobis contentio operis e fiet , 
Tempore in verno , quando dies longi fiunt 
In herba falcem quidem ego bene flexam haberem i 
T u autem 3 & talem haberes , vt experiremur opus s 
leiuni vfque ad tenebras 3 herba autem adefiet. 
Si autem rurfiss , efi boues ejfent adimpellendum optimi 
pingues (ai&aveg > malim nigri) magm^ambo fiaturati herba ) 
Aequales^qualiterportantes , quorum robur non imbecillum l 
Aratrum autem e fiet , obedi at autem gleba aratro , 
"Tunc me videres fi fiulcum longum profcinderem > 
Si autem rurfus 3 & bellum alicubi moneret Saturnius * 
Hodie , & mihificutum e fiet , fir dua lancea ? 
Et galea tota are a in temporibus congruens s 
T uncme videresprimis in pugnantibus mixtum ] 
Similiter apud Romanos, cum maxime florebat reipublica, illi etiam arabant,qui eius gubemacu- 
lis praeerant. Serentem 3 inquit Plinius, inuenerunt dati honores Serrannm 3 vnde cognomen. Aranti Jhib. 18 . e.t, 
quatuor fu a i ager a in Vaticano 3 quaprata Quintia appellabantur 3 Cincinnato viator attulit dici a- R° mant f 
mram 3 &quidem/vt traditur 3 nudo 3 plenoquepuluere etiamnum ore . Idem author eft apud eofdem /f u i m 'i s / w 
Romanos probro notatos cenforio , fi qui male agros coluiffent,& Cato etiam ait,cum virum bo- 
num colonum dkiflent,ampliflimeeumlaudafre credebant; imo vero ciim odo dies continuos 
agris excolendis impenderent,virum duntaxat,nimirum nonum rebus vrbanis,nundinifque defti- 
nabant, ne ab opere homines auocarent. Quidam etiam ex patritijs, quia optime bobus vteban- 
tur, & vt alios arandi peritia vincere fe oftentarent, bubulcos fe vocari gloria? duxerunt: fed & ip~ 
farefpub.ludosquotannisboum caufa cekbrabat,quos,vtidem Plinius ait,bubetios ab his anima- Ludibuhetij . 
libus nuncupabant. Quoufque autem boues talium virorum,manibus tradabantur, tam vberes 
redditus terra reddebat, vt feptem tantum iugera familia honeftiflima? non folum fufficerent,fed 
tre plura pofliderent, lege cautum effet,illum vero in primis beatum dicerent, qui , vt Horati j ver¬ 
bis vtar, procul negotijs , vt ptifica gens mortalium 3 paternarurabobus exercebant fisis. Ad quam In Epodo 
veterum Romanorum confuetudinemalludebat idem Poeta, vbi eunda fe feribit faufta omi- ®de j* 
nari M^cenatx ad bellum Adiacum cum Auguflo contra Antonium , & Cleopatram profici- 
Icenti, non eo tamen Ane, vt inde ditior euadere fperet, aut velit, id quod iftiufmodi indicat hy- 
pallogo • 
Libenter hoc & omne militabitur 
Bellum in tua fipemgratia , 
Non vt iuuencis illigata pluribus 
Aratra nitantur meis 
Vecufque Calabris ante fiydrn feruidum 
Lucana mutet pafcua . 
Hoc eft,non vt illigati tauri fub aratris nitantur,incumbantque profeindenda? terra?,feu vt habeam 
plura aratra,hoc eft, vteuadam opulentior, fieplures colendas defiderem villas, poftcfsioncfuc. 
Ex quibus ibitis clare intelligi pofte arbitror, boues Roma? permagni femper fuifte fadoSjid quod 
M. Varro praedicans, bubulum gregem caeteras pecudes honore fuperare debere ait,pra?ferdm au- Italia vnde 
ternio Italia, qua? ab hoc nuncupationem traxiffe videtur, quod olim Cneci tauros htt?fig voca- diBa . 
rent,& in ea Vrbe, cuius moenibus condendis mas, &fcemina aratro terminum fignauerunt. Quo- Moenia vt 
modo aut moenia lignarentur docet his verbis Feftus Pompeius: Primogenius (ulcus dicebatur 3 signarentur* 
quem in condenda noua Vrbe tauro , fir vacca defignationis cauja imprimebant. C onditores enim Ci- Li,4>de ling. 
mtatis taurum in dextram 3 vaccam intrinfecus iungebdnt , fir incincti ritu Gabino , i de fit 3 toga parte 
caput velati tenebant sliuam (ia e aratri manicam incuruam 3 vt gleba omnes intrinfiecus caderent 3 fir 
itafiulco duclo loca murorum defignabant , aratrum fu [pendentes circa locaportarum „• Hoc eodem mo¬ 
do diffinit um Varro fuififie ait , qua nam e fiet muris portarum lioma esi condita. T radebantur autem 
ijliufmodi vfius Etruficorum libris qui rituales nominati fiunt 3 i n quibusficriptum erat , quo ritu Vrbes 
conderehtur 3 item araadefique'fiacrarentur 3 cuna 3 tribus fir centuria distribuerentur . Varro vero fle 
feribit; Oppida condebant in Latio 3 Etrufico ritu iunclis bubus 3 tauro fir vacca inferiore aratro circum¬ 
agebantfiulcum . Hoc faciebant religionis cau fia die aujpicato 3 vt fojja fir muro effientpramunita: Ver¬ 
ram vnde e xcalpferant,fofiam vocabant 3 efi introrfiumfacium murum: postea quod fiebat orbis 3 vrbs 3 
prin «• 
