Sibos alte¬ 
rius bouem 
'vulneraris . 
fluasK 82 . 
'jPurtipxna* 
& damni il - 
Lui. 
162 Vlyfsis Aldrouandi 
4piu$> reddet dominus cifternt , pretium tument orum , quod autem mortuum eft, ipjiui erit . Docetur E 
hic foiicita obferuatio,ne la?d atur quoquo modo proximus in perbona & rebus: ideo pericula dili¬ 
genter praecanenda vndique,drcumfpedio &prouidentia commandatur in rebus omnibus. Alia. 
Si bos alicuius bouem alterius vulneratterit 3 & ille mortuusfu er it ■pendent bouem viuum fr diuident 
pretium , cadauer autem mortui inter fe dijpertient . Quaerit autem D.Auguftinus in qu^ftionibus 
luis fuper Exodum,nunquid in folo tauro (iic enim habet alia litera ) ha?c iuftificatio feruanda eft , 
& non de omni pecore in tali calui? Proinde a parte totum & hoc intelligendum eft,fed hoc de car¬ 
nibus occili pecoris heri non poteft,qua? non vefcuntur, Caietanusnotari vult,quod dicendo fi bos 
percuderit bouem,a?qualitatem animalium infinuauit,& propterca non dixit (inquit) vitulum aut 
agnum percuhhm. Et squalitate inter percutiendum &percuffum fuppoftta,ftatuiturdiuidedum 
tam pretium viui quam mortui bouis,nam fi inaequalitas eiTet(puta quod mortuum ani mal parum 
valeret) non efietsquis portionibus facienda diuilio 5 fed ad aequitatem reducenda. Addituri au¬ 
temfidebat.quodbos cornupeta effet ab heri , & nudufiertius non cufiodiuit eum dominus fuus,red¬ 
det bouem pro boue <jr cadauer integrum accipiet . Vides iterum in hac lege, quanta follicitudin^, 
deus exigat,ne quid damni proximus noftra ignauia patiatur. Alia lex de furti poena: Si quis fur a- F 
tus fuerit bouem aut ouem> vel vendiderit, quinque boues pro vno boue reBituet, & quatuoroues pro 
vnaoue . Secundumliteram (inquit Strabus) quinque boues pro vno boue, & quatuor oues pro 
vna oue redduntur: quia bos quinque vtilitates habet,ouis quatuor: Bos enim immolatur,arat,pa- 
fcit, lac dat , corium etiam diuerfis vfibus miniftrat. Ouis vero inupolatur & pafeit, lac,& lanam_. 
tribuit. Theodoretus fi militer ait: Quinque boues pro vno,& quatuor oues pro vna feftitui iuhet, 
quia peccata maiora maiori mulda poenaque digniora funt:vnde & Dominus ait :Cui multum da - 
tum e f multum requiretur ah eo . Caktanus vero hanc legem iic exponit:Si quis furatus fuerit bo¬ 
li em aut ouem, lege aut agnum,&vendiderit vel occiderit. De occifione in macello loquitur lite¬ 
ra Hebraica, & intendit.» fiue vendiderit animal viuum,fiue occiderit comedendum. Et exigit hsc 
lex duas conditioifes, videlicet furtum & venditionem fcu iugulationcm, alioquin non eft locus 
poena? huius legis. Et appellatione bouis & agni,intellige omnia animalia tam magna, quam par- 
ua. Lex enim fimiiia omnia comprehendit,alioquin oporteret multiplicare leges iuxta numerum 
rerum. Et fcito quod ifta lex de furto, eft iuxta textum Hebraicum vna, diftindf a in quinque par¬ 
tes , quarum prima tradat de fure confummato,qui furatus eft & vendidit:fecunda de fure inuen- G 
to node in furando, tertia de eodem inuento die, quarta de fure carente,vnde reddar,& quinta de 
fure, apud quem inuenitur res furto ablata. Quinque boues pro vno boue reftkuet. Magnitudo, 
poena? cum differentia fubiunda inferius, quod fi bos inuentus fuerit apud furem, duplum dunta- 
xat reftituet, cogit ad inueftigandum rationem tanta? poena?. Et eft ratio,quia vendens aut iugu- 
lans bouem, tollit & a fe facultatem reftituendi idem, ad quod realiter tenetur,& a domino facul¬ 
tatem inueniendi animal fuum,nam verifimileeft quod vendet diftrahendo,vt non facileinuenia- 
tur a domino. Quia itaque furto accumulauit has impotentias,tam grandi poena punitur. Et qua« 1 
tuor oues pro vna oue. Difparitatis iftius(quod pro boue quinque,pro agno vero quatuor reftituu- 
tur ) ratio eft quia maius crimen, non folixm aequali proportionaliter poena, fed etiam plus eft pu¬ 
niendum. Punirentur enim aequaliter fecundum proportionem., fi quadruplum vtrobique reititue- 
retur: punitur autem plufquam proportionaliter fur bouis quam fur agni,reftituendo quinque bo¬ 
ues pro vno,ne qui s audeat maiora crimina attentare. Hec intellige fecundum communem ledfio- 
nem,fecus autem fi Hebraica verba penfentur,nam Hebraice, & Chaldaice habetur. Et quatuor 
oues pro agno . Iuxta hoc enim plus proportionabiliter fur bouis quam fur agni punitur, quia plu- H 
ris funt quatuor oues quam quinque agni.Et ratio maioris poena?, eft maior pronitas ad furandum 
agnum quam bouem, ne paffitn itaque, aut facile furtum a gni, & fimilium committeretur,maior 
adieftaeft poena. Hadenus Caietanus. At vero author catena? etiam admonet, di&ionem Se He¬ 
braicam & pro agno,& pro oue,&pro pecore poni: Et hinc fadum effe, quod ouem aliqui,agnum 
alij, nonnulli pecus tranftujerint. Furtum igitur punire redditione taxata lege, non morte,vel fur¬ 
ca : Et quia nihil fere non prodeft hominibus eorum qu? duo ha?c proferunt animalia,propter ma¬ 
gnitudinem damni,magna etiam taxantur poena. An quia animalia ha?cpaffim in campis pafcun- 
tur, facilis eorum eft ablatio ? Vt ergo facilitatem &pronitatem reprimat,animalia proximi furto 
auferendi/eucram taxat pro huiufmodi furtis poenam.Sed quare iubentUr (inquit) reddi quinque 
boues & tantum quatuor oues ? Rcfpondent quidam Hebrsi, quod bos cum multo maior fit oue, 
non poffit facile abfeondi, & abduci, nifi a fure furtis affueto. Alij,quod interim dominus bouisla- 
bore eius in agricultura fuerit deftitutus,damnum hic per quintum bouem farcitur. Ouis autem* 
nomine,pecus domefticum dicunt intelligi,agni, 8 e capra?. Alia lex. Si muentumfuerit apud eum 
quod furatus ef , viuensfiue bos i fiue afinus f fiue ouis ^duplum reslituet . Quo loco, vt idem teftatur 
author 
