De Quadrupedibus Biliilcis. Lib. I, 163 
A author Catena? , Chaldaica litera, St Hebraica fle habent: fi dutem inuentnm fuerit in manu eius 
quod furto fiublatum eB 3 ab ouevfque ad afinum , fi vfique adbouem 3 fi fuerint vini , duplum re~ 
JHtuet. Sed hoc (inquit) idemeii cum litera noftra. Duplum autem intelligi videtur debere 
quod reddat, bouem fd licet quem abftulit, & alium , St pecudem quam eft furatus , 6^ aliam« 
Sic etiam quintuplum intellige 3 quatuor,& illum quem furatus eft. Hic videmus aliam eflo 
poenam furis , apud quem furtum adhuc eft , aliam eius qui vendidit aut madauit , maiorem Icili-* 
cet. Nam cum adhuc res fublata fiipereft, reftitui poteft fuo domino, daturque quiddam pro con- 
tumeliarli vero perdita res eft,rem foluet & contumeliam qua aftedus eft dominus. Notat Caieta- 
nus,quod altera prima? in hoc capitulo legis pars exparte rei ablata? promulgetur: Primam enim-, 
partem fuifle, fi quis furatus fuerit boucm ,& vendiderit, feu occiderit;alteram partem effeci nec 
vendiderit., nec occiderit,fed apud fe retinuerit furto ablatum animal viuurm&ex hoc quod alinus 
adiungitur,haberi duo .'alterum quod iam didum elf,quod appellatione bouis & agni,intelligiin- 
tur in hac lege animalia omnia magna & pama,alterum, qudd ex eo quod alinus, &^ non alinus 
fubiuga^s,nec alinus gregarius dicitur, lex ifta comprehendit etiam bouem non gregarium, &ft- ^ 
B militer equum, & mulum, & reliqua animalia. Alia lex tradans de depolitis animalibus: Si quis - ^ am ^ 
commendduerit proximo afinum, bouem , ouem^ (fi omne iumentum ad cuBodiam^fi mortuum fuerit > ' 
aut debilitatum > vel captum ab hoBibus > nullufique hoc viderit , iufiurandum erit in medio, quod non 
extenderit manum ad rem proximifui } fufeiptetque dominus i uramentum, fi ille reddere non cogetur. 
Lex ifta (inquit Caietanus) dilpomtin quinque caflbus,&primum tres cafus fimul,videlicet fi de¬ 
politum animal fuerit mortuum, vel fradum, velpra?datum nemine vidente:ftatuit enim quod in 
his calibus ftetur iuramento depolitarij, ita quod dominus rei depolita teneatur acquiefcere iura- 
mento.Et dicitur captum ab hoftibus, quod in prodam abdudum eft, iungitur autem nemine vi¬ 
dente , quia fe fuiftent teftes, non opus eflet iuramento. Deinde difponit quartum cafum,videlicet 
fi commendatum animal furto ablatum fuerit, inqu iens: Quod ii furto ablatum fuerit, reftituet 
damnum domino. Depofitarius videlicet domino animalis: non dicit reftituet duplum, fed abfb- 
lute reftituet,vt intelligamus,quod fuflicit rellituere tantum,quanti pretij erat animal furreptum# 
Demum quintum cafum expedit,ii animal comeftum fuerit a beftia:li comeftuin(inquit)a beftia, 
deferat ad eum quod occifum eft, & non reftituet. Alia. Qui coiuerit cum iumento,morte moria¬ 
tur. Quo loco Septuaginta habent arc&vjct notuMuivov fxiTa, x,fwvu$ UTrorzvcurz dvTxs. ideft, 
C omnem dormientem cum iumento,morte occidetis eos. Horribile (inquit author Catena*) expri¬ 
mitur opus, horribili iuditio puniendum vt vitetur diligentius,quia naturse & naturarum authori 
infame cft, & vehementiflime inuifum. Sine omni mifericordia occidarur vel difpcnfatione,hoc 
eft , enim morte moriatur. D.Thomas ait: Grauitas in peccato magis attenditur ex abufu alicuius 
rei,quam ex omiflione debiti vftis. Et ideo inter vitia qua? funt contra naturam, infimum locuta-» 
tenet peccatum immunditia?,quod confiftitin fola omiflione concubitus ad alterum.Grauiflimum 
autem eft peccatum beftialitatis, quia non feruatur debita fpecies. Vnde fuper illud Genelis trige- 
fimofeptimo: Accufauit fratresftos crimine pejjtmo 3 dicit Glofla,quod cum pecoribus milceban- 
tur. Poft hoc autem eft vitium Sodomiticum, ciim ibi non feruetur debitus fexus. Alia. Sioccur - 
reris boui inimici tui 3 aut afino erranti,,reduc ad eum . Ha?c lex (inquit author Catena?) modum pa- ^ oettntis c* 
nit affedibus & inimicitijs,ne fint nimium vehementes, & euadunt ad pernitiem proximi. Prohi* ittrnem$ 
bet autem fuo more feriptura rem fub pei fona , odium pro hofte. Bouis autem nomine intelligit, 77 
quacunque habet is, quem odis, per qua? illi incommodare, vel impedire commodum potes. Vt 
enim odium non femper vt vellet, exuere te pofle credas, manum tamen potes continere, & pedes 
D regere in aliepius rem, vel promonendam, vel impediendam. Fac ergo proximo quod fibi fleri 
optares ^ & optare deberes, & periculum eius,aut damnum impediendo impedias Et quia ludari 
crudeles erant,ideo fanda lex ad pietatem etiam erga bruta animalia exercenda inducit, vt ex hoc 
ad maiorem poftmodum erga homines inducerentur. Ex hoc enim quod videbat inimicus ab ini¬ 
mico animal domum redu&um, compellebatur quodammodo ad deponendum odium contra., 
cum fuiceptum. In quo fenfu etiam Ifldoriis:Bouem & afinum reduci iubefimquitjodknti proxi¬ 
mum fuum, vt hac ratione odientis animum fibi conciliet. Nam fi omnino implacabilis, atque» 
• inexorabilis non fuerit, fleri non poteft, quin hac in illum humanitate animus illius non manlue- 
L&t. Aha lex contra illos qm dieous Icftis magis opprimunt ot excrutiant feruoSjncc eis vel parum 
quid temporis ad diuinis intereffendum impendere volunt: Sex diebus operaberis 3 Jeptima die cef- 
fabis , vt requiefeat bos fi afinus tuus, fi refrigereturfilius ancilla tua fi aduena . Ex quo feri ptii- 
( loco D. Hieronymus feptenarium numerum fandum effe colligit. In fabbato enim quod fepti- 
mus hebdomada: dies, eft requienit deusab omnibus operibus iliis: &iubet ne quid in cooperis 
fer uilis fiat,iiifi ea tantum qua? ad animam pertinent, & ne in co onera portemus. Inuenio modo * 
&apud 
