is. Lib. I. 481 
deperditum fuiffet,line domini culpa, & depopulatur aliena. Verum ego non fubfcribo, fed 
1 arbitror teneri damnum refarcire, liberari tamen a pona, quo vitra damnum domino, impo¬ 
nitur fifco,vel domino rei lofo addicenda:Nequeenim oquum effet euafifle: faturum > vel nu- 
tritum animal, cum alterius ia<ftura > &ita ditari alterius malo dominum. Excipitur tamen^ 
alius cafus a reparatione damni dati in prodijs alienis ab animalibus noftris, fi in illis feruitu- 
i tem pafcendi pecoris habeamus, qua? ius tribuit impune, & acquiritur interdum in rebus do- 
; jni no rum clientelarium ex cautione traditionis in emphy teofin, nominarim fa< 5 ta vel alio ti¬ 
tulo feu pr*fcriptionelongiflimi temporis, quae vicem legis obtineat,etiam line titulo. Cum 
titulo tamen decem annorum polfelTione vel quali inter profentes, & viginti inter abfentes. 
Et contra dominum etiam diredum , fi modo ei tributum/eucenluseo nomine profletur, & 
ita iudicatum. Nam cenfus eius proftatio arguit titulum, vWurarum proftatio proceden¬ 
tem obligationem. Qua? vera funt quatenus modus conceflus pafcendi feruatur. Nam pa¬ 
fcendi modi duo, viridis, inquam , pafcui, & vacui. Viride pafcuum eft, quod tempore fru- 
auum conceditur: Vt in pratis tempore, quo herbo virent, in fenumque crefcunt. Et in fyl- 
g uis tempore, quo glans eft,ita vacuum, quod exfcilfo fono,& colledis glandibus tantum per- 
inilfum eft. Pafcua viuentia,& virentia intelliguntur in nemoribus &faltibus a diefefti S.Mi- 
chaelis,vlque ad diem S. Andreo,quarehoc tempora inhibentur his, qui tantum vacuum ha¬ 
bent pafcuum. Ex confuetudine Biturigum pafcua virentia inhibentur in pratis a die. annun- 
ciationis Deiparo,qui eft 2 5 .Martij vfque ad 2 ^.Septembris. Quod,& alibi feruatur. Mar¬ 
cus Cato in hoc verba ita fcribit: JQuafegepabulum hybernum vendere oporteat , qua vendasfi~ 
nis dicito . Pabulum fini accipito. Ex KaLSeptemb.pratoficco decedat, vbipyrusflorere c aperit , 
prato irriguo: vbi fu pe rjnfe rquc vicinus permittet ,tum decedito , vel diem certam vtrique faci - 
to . C at ero pabulo KalMart. cedito . Et iftis legibus vti licet pafcuiS etiam iure vicinitatis extra 
tempora prohibita, & dummodo prodia vicina non lint circumdata, quo ita excipi videntur, 
& dummodo, tempore aliq uo porci non immittantur, quia ifti roftro radices herbarum exa¬ 
rant,& eruunt. Neque enim hoc modo, vel alio licet, etiamfi concelfa fit pafcendi facultas 
abuti rebus,feu nemoribus,feu pafcuis: Alioquin abutentes priuantur iure, vt iudicatum fuit 
g.Non.Iulij an. 153o.tefte Ioanne Lucio.Erant etiam Romo pafcua publica,ex quibus etiam 
C ve&igalia perueniebant ad orarium publicum, vocabanturque agri illi fcripturarij, in quibus 
vt pecora pafcerentur,certum os erat: ita didi quia publicanus Icribendo conficit rationem, 
vt ait Sextus Pompeius. Et eorum,qui pafcua publica conducebant, ratio,fcriptura diceba¬ 
tur,vt ait Afconius Pedianus. Eratque lex Thoria,quo animaduertebat in eos,quorum pecus 
agros publicos depafcerent. Ouidius Florales ludos olim curatos, & exhibitos tradit ex pe¬ 
cunia , quo ex muldatione eorum, qui palcua depafcerentur, colligebatur. Refertque pri¬ 
mum libera fuilfepafcua, poftea in publicum reda&a aliqua, < 5 ^ inde vedngalia exhibita.,, 
bis verbis: 
D tc D ea> re fi ondi , ludorum quafit origo , 
V ix bene defleram , rettulit illa mihi. 
C at er a luxuria nondum inftrumenta vigebant: 
Aut pecus 3 aut latam diues habebat humum . 
s m J-Iinc 3 hinc 3 efl locuples flinc ipfa pecunia dici a efl? 
Sed iam de vetito quifque parabat opes. 
Venerat in morem populi > depafcere flaltus 
1 dque diu licuitypanaque nullafuit . 
Vindice feruabatnullo fu a publicavulgusl 
1 kmque in priuato pafcere inertis erat* 
plebis ad adiles pcrduila licenti analis 
Public 10s-i animus defuit ante viris . 
JRem populus recipit , mulclam fubiere nocente $ 
Vindicibus laudipublica cura fuit . , 
Mulcla data efl e a parte mihiynagnoquefauore 
Viliores ludos infiituerenouos . 
Parte locant cliui 3 qui tunc erat ardua rupes , 
V tile nunc iter eslypubliciumque vocant . 
Scribit Sff Plinius : etiam nunc id , fuo tempore in tabulis cenforys pafcua dicuntur &md 
mia , ex quibus populus reditus habet , quia hoc diu folum vecUgal fuerat . Pafcua vniuerfita- 
us cuiufdam, vel pagi,velciuitatiSjillis tantum communia funt,qui eiufdem funt muni* 
Sf cipij, 
Pafcendi 
duo modi. 
Cap . 149. 
Pafcua pu¬ 
blica. 
Agri feri - 
pturarij . 
Lib. t.Fafl. 
Ludi flora - 
les . 
Lib. 18.C. % 1 
