i 
sis 
Carnes affa 
fur ejfie de¬ 
buerint • 
Panes azy¬ 
mi quando, 
comederen¬ 
tur , 
lib. %.amiq* 
Lactuca 4- 
frreJHs , 
$.Misi. 6. 
Lib. 19.iT.8- 
Pieris quid . 
X?'. 2,c. 166, 
iib y.Hift. 
cap- 11 . 
Uh^i.cvj. 
Jmarago , 
X ew&y de 
lactuca fyh 
finientia. 
00 vfque mane.S i quidyefiduumfuerit .igni comburetis. Sic autem come de ti) illum: Rene s vefitas 
Uccingetis.dr calceamenta habebitis in pedibus.tenentes baculos in manibus>& comedetis / edma¬ 
teri Eft enim fi) afe , id efl tranfttus domini. Itibet autem altiflnnusfumidefangulne agni , & 
poni fupra vtmmque perite m,&in fupeili m in aribus domoru m, in quibus comedebatur,id eft, 
Hehra?orum,quia vt fubindc addit, pro ligno (it ibi Hebraros, ndrr h egyptios habitare: inquit 
itaque. Et t ranfibo per terram Aegypti mele ilU.per curiam f omne primogenitum in terra Aegyu 
phab homine vfque ad pecus in c unciis D fi Aegypti faciam indicia ego Dominus . Erit autem 
fanguis vobis ikfignumjn adibusjn quibus entis fig videbo fanguin em.& tranfibo vos .nec erit in 
nobis plaga difperdens.quandopcrcujfero terram Aegypti. Monet Caietanus,non I sniri debuifle 
fanguinepoftes,& fuperum limen aulaQn qua comedebatur agnus , fed poftes , & fuperum li¬ 
men externa 1 porta domus,in qua comedebatur agnus, quoniam alias non fuiftet lignum viit- 
bile exterminatori tran.feunti per vicos ad occidendum primogenitos in domibus non lignatis 
fanguine agni ? quod tamen fuifte fcriptura docet. Et edent carnes mele illa ajfas igni-.dE azymos 
panes cum lnfucis agreIlibus &c. Carnes alia co medebantur , quia citius ita parabantur ad ci¬ 
bum ; quam fi elixarenmr, & plus nutriebant:. Vtrttmque autem feftinantibus, & iter fa&uris 
conueniebat. Panes azymi comedebantur tam decimo quarto die cum agnus comedebatur , 
quam feptem diebus feqtienribus,qui vocabantur azymorumvode inteiligitur reueraTuiffe 
odo diesazymorum, id quod etiam teftatur lofephusfeptem videlicet qui pertinent ad dolem 
nitatem azymorum, quae incipiebat decimo quinto die vfque ad diem vigefimum primum, & 
diem pafchae , qui erat, decimus quartus-* non enim agnus comedi poterat nili com pane azy- 
mo,quare rede etiam dies pafcha.dicitur primus dies azymorum Matth, 2 6 . & Mare. 14. qui 
ait: Et primo die azymorum.quando pafiha immolabant &c. Et Luc. cap. 2 2. Venit autem dies 
azymorum jn qua necejfe erat occidi pafiha . Quod vero apud nos eft , cum lactucis agrestibus. 
in Hebraeo eflgal uterorimjd e&.camamaritudinibusyjt recentiores interpretantur, Quamob- 
rem volunt hoc efle de omnibus herbis amaris, & acribus , & afper® fucco madentibus intelli- 
gendum.Cui fenfui fauet & Chaldaica,vt citat author catena?,habens, cum amaris herbis, lxx. 
quoque non vertunt la&ucasyqua? Grasce appellantur QptSa% liu ed-piJdmfed quemadmodum 
habent Hebraica, «Vi zr/fcp/fiJW, hoc eft.cam amarulentis , fiue fiub acerbis herbis . Idem fentit 
Lyranus: In Hebrao (inquit) habetur.cum amaritudinibus. & per hoc intelliguntur herba ama* 
ra indifferenter .nec plusfuit praceptum de laftucis-quam alqs herbis .vt dicunt Hebrd . Quam 
opinionem improbat Ribera, quoniam filex tantum diceret y cum amaritudinibus , fimiliter 
quiduis aliud amarum, etiam Ii herba non efiet, accipi poterat: quod non videtur confonum 
rationi.Nam non videtur aquum,vt cum catera omnia minutiflimepraferibat, hac tantum in 
re fuurn ludais iudicium relinqueret, vt vel quiduis aliud, vel hanc, vel illam herbam adhibe¬ 
rent, fed eundem ab omnibus i itum obferuari oportuit. Et quamuis hoc nomine amaritudines 
etiam fignificentur,vt Thren. 3 .Replcmt me amaritudinibus : contendit commune hoc vocabu 
Ium vfu Hebraeorum ad herbam .quandam amaram accommodatum effe, id eft, ad la&ucam 
fylueftrem,& ita Mofem accepifte,ne quiuis pro arbitrio in re tanta hanc, vel illam acciperet. 
Confirmat autem etiam opinionem fuam Ribera ex verfione lxx-qui,vt dldidum,reddiderut 
«VI Trirfibav: quoniam '7nzpidci Tiieodorus Gaza, vir lingua: Graeae, id eft, fuae peritiftim us, 
laducam agreftem vertit in Ariftotele. Eodem etiam modolxx. verterunt Numer.p. vbi nos 
etiam habemus: Cum azymis & lactucis agrffnbus comedent illud. Ceterum videndum efiet, 
num ea Theodori verfio fit approbandamam etfi Plinius deladuca 5 generibusagensdicar.Pf/ 
fimum autem genus cum exprobratione amaritudinis appellauere picrida. Sc Diolcoridcs etiam I 
fcribatladtucam agreftem efle Trizpau V ysvw.huic tamen mxpk cichorij fine intubi genus 
eft,& Theophraftus Tuyfidc. inter rnioyiodn enumerat: vnde & Pliniusait: Amaraaphace.qua 
& picris nominatur ijfi toto anno florens: nomen ei amaritudo impofuit. Quo loco Theodo¬ 
rus 'Priapi Sare d d i d i t a m a r a g i n e m, q u i apud Ariftotelem reddiderat ladtucam agreftem.Qua¬ 
re ni fallor,a?que lylueftre cichorium cum agno comedi poterat: id eft vulgare noftrum cicho¬ 
rium , vbique obuium floribuscmruleis, vulgo radicchio nuncupatum cum fitladuca agreftis 
Iluellio ea,qua? vulgo in oificinisdicitur Endiuia, recentioribus quibufdam endiuiafylueftris, 
& fcariola viilgd.Leuinus Lemnius in eo opere,in quo herbarum,atque arborum,qua: in facris 
biblijspafiim obuia? occurrunt,& nomina & vfum non inuenuftdexplicat,eiufclem quidem fer 
me eft lenten tia:, fed quia ideo vulgaris endiusV, qute ipfi quoque eft vera, at genuina laduca 
fylueftris v fimi improbet,quia adultanimiam acquirit amaritudinem,necprobo, necprobare 
debeo, cum quia lumina ibi amaritudo requiritur, tum quia adulta cum pafchali agnofumi 
tempus anni,quod erat decima quarta Apnlis,nou permittit,quia tuncomnes tenerrima 1 flmr 
herba. 
