ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN. 
157 
Buitenzorg, in een zeer hoogen boom, dat ik daar gedu¬ 
rende 1919 kon waarnemen. 
Toen Deli ontgonnen werd, moesten de bijenboomen, 
„toealang” geheeten, en botanisch tot de soort/C oompassia 
parviflora behoorend, door de Europeesche ondernemers 
gespaard worden, ten einde de rechthebbende inlandsche 
bevolking verder te doen profiteeren van de economische 
voordeelen, die zij van deze bij wist te trekken. Behalve 
in deze bekende toealang-boomen, moet Apis dorsata in 
Deli haar nesten echter ook bouwen in de struikwildernis 
en het lage geboomte der gereboiseerde tabaksvelden, naar 
mij eens van gezaghebbende zijde werd medegedeeld. 
Het veelvuldig voorkomen dezer bij is de oorzaak, dat 
zij in de faunistische literatuur vaak genoemd wordt en dat 
er ook aanteekeningen aangaande haar levenswijze te vinden 
zijn*). Echter is onze kennis van de levenswijze der Apis 
dorsata verre van volledig, wat te verklaren is. Immers 
het onderzoek der sociale insecten eischt jarenlange studie, 
wil het eenigszins volledige resultaten afwerpen ; voorts 
wordt het onderzoek der Apis dorsata speciaal bemoeilijkt 
doordat de nesten als regel zoo goed als onbereikbaar zijn 
en het insect bovendien, naar beweerd wordt, nogal agres¬ 
sief is. Misschien dat in het Delische, waar de nesten 
beter onder het bereik moeten zijn van dengene, die ze 
wenscht te onderzoeken, beter en vollediger waarnemingen 
zouden kunnen worden verricht. 
Hoe gebrekkig wij met deze bij bekend zijn, blijkt ook 
daaruit, dat de koningin van dit insect in de verzamelingen 
tot de grootste zeldzaamheden behoort. Zij is n.l. niet 
gemakkelijk te bemachtigen, en alle pogingen, door mij 
in Indië jarenlang aangewend, om in het bezit van een 
dergelijk voorwerp te komen, zijn vruchteloos geweest, 
totdat de Heer Edw. JACOBSON er in slaagde, zulk een 
rarissimum buit te maken. Hij ving dit exemplaar met een 
jongen zwerm te Fort-de-Kock (Padang), op 920 M. b. z., 
den 22sten Augustus 1920. Ik merk hierbij terloops op, 
dat ik het insect op Java uitsluitend in het laagland, van 
*) Zie o.a. Zeitschr. wiss. Insektenbiol. IV (1008) p. 447 ; en Buil. 46 (1915), Agr. Res. 
Inst. Pusa. Dit laatstgenoemde tijdschrift schijnt in Nederland niet aanwezig te zijn. 
