ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN. 
175 
Zoo ging het door, tot na het uitvliegen der dV, waar¬ 
over aanstonds. 
Eerst wil ik nog vermelden, dat in een des avonds 
verlicht vertrek, eene verdieping lager dan mijne observatiepost, 
in September des avonds laat gedurig werksters kwamen 
binnenvliegen, zoodat de vensters gesloten moesten worden. 
Dit binnenvliegen begon eerst als het buiten werkelijk donker 
was en dus de tegenstelling met de verlichte kamer groot. 
Bij gesloten vensters, doch open gordijnen, liepen de wespen 
soms in aantal langs de buitenzijde der ramen; ik heb dit 
tot middernacht en later waargenomen. Hieruit blijkt, dat 
deze dieren in het donker, misschien wel den geheelen 
nacht, blijven doorwerken, wat zonder twijfel eene groote 
uitzondering in de insectenwereld is. 
Op 8 October bij zonnig weer en zwakken N. O. wind, 
53° F., begon des ochtends het uitvliegen der dV. In aantal 
verlaten zij allengs het nest en vliegen in wijde bogen rond, 
waarna zij zich meerendeels een tijdlang plaatsen op door de 
zon beschenen bladeren van een Rhododendron-perk, stellig ter 
koestering. Zij vliegen heel anders dan de werksters, n.l. 
niet op een doel af, zooals deze, doch zoekend langs de 
boomen, allengs hooger en hooger, totdat zij uit het gezicht 
geraken; zonder twijfel zoeken zij naar koninginnen. 
Dit uitvliegen der dV duurde slechts enkele dagen; ik 
nam het waar tot op 12 Oct. ; 8 en 9 Oct. waren echter 
d e vliegdagen. 
Gedurende mijne waarnemingen in deze dagen zag ik 
nimmer een cT in het nest terugkeeren. Op 15 Oct. bij 
mooi, zonnig weer, 60° F., bijna windstil, zie ik des nam. 
2 uur, dat er nog gemiddeld 90 werksters per uur uit- en 
invliegen. De koude dagen, die volgden en waarin nacht¬ 
vorst plaats had, deden den wespen veel schade. Op 21 
Oct. kwam slechts eene enkele werkster in of uit het nest. 
Op 25 Oct., na een nacht van 28° F., heb ik niets meer 
waargenomen ; het nest was uitgestorven. 
Schovenhorst, Putten (G.), Nov. 1922. J. Th. OüDEMANS. 
Fouten in Seitz en eenige Synoniemen, 
In „BandX, Spinner und Schwärmer des indo-australischen 
Gebiets” staat op pag. 309 eene korte beschrijving van 
