24 G v i L i E L M i Pisonis 
generari, experientia & ratio docent.) Potu viliffimo exfacchari fecibus «Staqua confedo, 
tum vino ardenti ex eodem potu concinnato, avidiflime fc ingurgitant, tinde ebrii faepeac 
ceftuantes, totique fudore diffluentes, humi procumbunt, ac malignis vaporibus ex terra af 
ccndentibus corpus denudatum per integras nodes exponunt. Qoofit ut venis arteriifquc 
corporis occlufis, circulatio «Se perfpiratio illico cedent, moxque tonus ventriculi & robur 
Hepatis enervetur. Unde debilitas ex intemperie frigida cum multo 'labore & laffitudine 
fpontanea, tantaque naufea fuccedit, ut ferendis cibis ac medicamentis impares fiepe cxiftant. 
Cui fi forte initio non fuccurreris, confuetam perfpirationi viam aperiendo, vifceraque exo¬ 
nerando & roborando, haec mala fubfequi videas, manente tamen priori calamitate. Chylus 
fiquidem craflus 6c crudus, quia minutiffimasvenas mefaraicas permeare haud poteft, eas 
obftruit, fuumque jecinori, inteftinis, caeteroque corpori, non quam debet, fcd quam poteft, 
miniftrat. Hinc fundiones naturales impediuntur & ob diaphragmatis fympathiam, ex pon¬ 
dere Hepatis & Lienis enatam, magna comitatur refpirandi difficultas: accedunt fudores 
praeterea frigidi in partibus fuperioribus, fummusvirium languor, durities atque murmur 
utriufque hypochondrii, denique ex ventilationis defedu febris «Sc fitis. Quid, quod fuffufio 
flavae bilis ex fchirrhofo & obftrudo Hepate prognata faepe fc jungat, ficut de India Orientali 
("cum qua America plurimos morbos habet communes) tcftaturlacobus Bontius. Unde tan¬ 
dem hydrops nonfolum fedMetaftafinPhrenitisfubfequutafuerit, manente dejedione pul- 
tacea « 5 c ftercorofa a bile in venas regurgitante. Si quem Angulari naturae beneficio a tot 
aerumnis vindicatum conflet, hoc per liberale alvi profluvium < 5 c biliofum nonnumquam 
contingit: hinc enim obftrudiones fluxu tolluntur. Sed antequam ad ipfam curationem, quae 
medicamentorum adminiculo fit defeendas, optimam & ftridam dioetam per multum tem¬ 
poris inftituas. Illa potiflimum fit ex cibo recenti, partiumque tenuium ac digeftu facillimo. 
Potus fit aqua fontana. Venaffiedio fi non febris praefentis refpedu, faltem futurae confert. 
Quippe caufa morbi remota licet frigida habeatur, complicata tamen & compofita eoufque 
calores concipit poftmodum, ut Hepatis quoque inflammatio merito extimefeenda fit. 
Blandioribus primo medicamentis incidentibus & aperientibus, ne vires dejiciantur, tor¬ 
mina cruditatefque ex alto provocentur, infiftendum, ut funt radices herbarum L^carzcoba, 
Juripaba , Caapomonga , Pagimirioba, Papyrapecu, Alcacu> Aguape , Arae a, Aguaxma codio. Li- 
monum < 3 c ibiraee unde apofemata ex arte conficiunt, < 5 c aliquandiu reiterata feliciflimos 
effectus edunt. Ventriculi debilitati, emplaftris Stomachicis ex gummi Icicariba & meile fil- 
veftri per os exhibito, fuccurrunt in coite, fi febris abfit. Denique vinum in quodragmae 
duae radicis Ipecuanha maceratae fuerint: tumcaftaneam nucis Anda aegroto propinant 5 ut 
tuto materiam praeparatam exturbent per alvum. 
Quoniam vero de iis morborum caufis, quae adScorbutum quoque faciunt, egi, pauca 
heee de ejus curatione addam. In Mari potius quam terra viventes affici hoc malo folent, qui 
miflis falitis, rancidis & faeculentis cibo & potu, folo cibo potuque recentioribus, frudibuf- 
que hortenfibus reftituuntur. Inter hos primas tenent nuces quas Cocos appellant, quarum 
liquor, medullaque praeterquam quod gulae lenocinentur, faluti profunt, ut& mala aurea, 
citrea, eorumque fiiccus recens, melones aquatici, Tamarindi, Caragmta , Gmjaba , Amnas> 
Murucuja: Braffica denique marina ut portulaca, recens conditae aceto, admodum condu¬ 
cunt. Potus fit ex aqua fontana, Limoniis & Saccharo. Accedat corporis motus quam pof- 
fibile fuerit. Atque his folum remediis, miflis ca:teris pharmacis, paucorum dierum fpacio, 
fi non cum aliis compofitus fit gravioribus obftrudionum morbis, priftinae multi fanitati 
redditi, corporis vigore vel cum Athletis certarunt. 
C A p. VIII. 
He Oppilatione Hepatis &■ Lienis. 
CI quis morbus popularis, haec fane eft oppilatio hepatis & lienis, quae vere endemia cenferi 
^debet. Eft nutritionis defedus cum anguftia pedoris, difficiliquc refpiratione & laffitudine 
fpontanea, ex obftrudione hepatis & lienis orta. Nullus Chronicorum in nofocomiis no- 
ftris hoc ipfo frequentior, praecipue menfibus pluviis exiftit. Clam glifeit & paulatim invadit 
morbus, unde difficulter fiepe ejus principium cognoveris. Per fe haud femper lethalis, nifi 
forte mora diuturniore hydropem comitem aut fubfequentem habeat, aut alium quenquam 
recidivum fecum trahat. Sicut morbi articulares, nifi opulentius viventes invadere amant, 
6cob id aegritudines divitum appellari lblent$ ita haec oppilatio, duntaxat penuria preflos 
moleftat. Milites macieconfedos ac mortua veluti corpora paffim incedere videas vultu 
decolore & pallefcente, adeoque in cibum inhiantes, ut- perpetua fame eos laborare credas. 
Stoma- 
