&e Medicina Bras ii,* L x b. .11« H 
■Stomachus fiquidem debilis, juftoque calore deftitutus, facilius congerit, quam felicius dige¬ 
rit, fuoquc munere rite fungi non poteft, unde prima concodio impedita, & chylus obftrudo 
mefenterio male diftributus, a fecunda in Hepate corrigi non poteft. Hujus mali caufa ante¬ 
cedens potiflimum eft frigus iiltromifflum,perfpirationem & circulationem fiftensjcompofita 
tamen & mixta, ex difloluta & inordinata vivendi ratione. (Aerem pro refpiratione attradum, 
non minus ventriculum & inteftina ingredi, quam pulmonem, eleganter probat Hofmannus 
Inftltut.pag. 3 54.) Fit enim plerumque ut viatores longo tempore exhaulti , intenfiffimoque 
Solis ardore aeftuantes, adgelidiillmos lacus vicinos properent, fitimque immodicis hauftibus 
extinguant. Quibus ubi ad Oinopolium ventunielt, potum Garapa> ejufque extradum fi ve 
Spiritum affluentius fuperbibunt, frigida calidifflmis mifcentes. Quo fit, ut vifceribus, & piros- 
cipuenaturaliumnobiliflimis, non exiguum damnum inferatur. Praeter haec, putrefeente, 
mucida ac* difficilioris concodionis carne, larido item olente & rancido vefcuntur. Pedore 
& ventriculi regione femper deteda, fudoribufque diffluentes humi procumbunt, pluviis in* 
fuper ventoque nodurno fe exponunt. Quid mirum li Lien officii immemor, jccorifque 
tonus laedatur, & vifcerum horum valde obltrudorum pondus, diaphragma deorfum trahat> 
& liberum illius motum impediat. Unde mox refpirationis ac ventilationis defedus exiftit. 
Ex quo imperitiores praecipuam & primam mali caufam pedori attribuerunt 3 quamvis non 
x injuria videri poffit pedus per confenfum laborare, ex nimis interrupta & difficili refpiratione» 
Videatur locus notatu dignus apud Galenum 4. de locis affedis, cap. ult. 
Signa manifcfta exiftentis morbi funt ex colore livido, laffitudine fpontanea, refpiratio* 
nisdefedu,vifu vitiato,, temporum ac colli arteriis plus folitopulfantibus, duritie atque ar¬ 
dore utriufque hypochondrii & febre lenta. Quamobrem cum fimilemin Scorbuto habitum 
cachedicum, iifdemque remediis aperientibus & aquas ducentibus curari a feledioribus 
pradicis teftatum fit, quis dubitet hunc affedum non fimul componi exScorbuti quadam 
fpecie. 
Quod (i radices egerit malum, annum circiter, aliquando etiam longius durat, rariffime fe* 
nes Seviros affici videas. Infantibus, puerifque advenis imprimis, seque infeftus morbus ac 
juvenibus 5 illis pene nullam eludandifpem, his meliorem plerumque relinquit. 
Ego, ficutin multis aliis, ita in curatione hujus morbi, confuetudini & difciplinae hujus 
regionis me fubjicere fum coadus, eo tamen moderamine, ut diaetam pharmacia exciperet. 
Nam quicquid etiam viri peritiffimi obludentur nihil tamen antifcorbutica & hydragoga aut 
certe parum proficiunt 5 quod femina mali reiidapoftea morbum denuo repullulare faciant. 
Qeterum incolae antequam ad medicamenta generalia defeendant, per odo aut decem, plus 
minus,dies certarft vivendi formulam aegris praefcribunt.Primum in locum editum ac falubrio* 
rem concedere jubent, aedibus qua meridiem & occafum (pedantprobeobtedis, & vento 
auftro exclufo. Ad haec variis ladiciniis & acetariis ex portulaca imprimis &Soldanella re* 
centibus, carnibus denique bene toftis vefei, aquam fontanam, cum vel fine femine anifi 
& liquiritia bibere: ante omnia motum corporis, quodob difficiliorem refpirationem feden- 
tarii fint,injungunt. Atque haec omnia toto curationis tempore,quae circiter duorum men fiunx 
intervallo abfolvitur, rite obfervariimperant. Diaeta hoc modo inftituta, robuftioribus Anti* 
monium vel vitriolum Romanum porrigunt,quibusEuccedunt fyrupi praparantes ad inciden* 
dam materiam: Dcin ipfius mali quafi antidotum per triginta,quandoque quadraginta dierum 
fpatium concedunt, prout morbi pertinacia & aegrotantis natura expofeunt. Recipe pulveris 
Vbiraee (cujus quoque pugillus (impliciter tempore intermedio ex ovo forbiliprodeft) Scoriae 
ferri an. |ij.milii Indici §j.fabarum minorum,cucurbit.amar.fem.&-pulpae,foliorum Senae an.^j. 
Quae minutiffime trita inque pulverem redada exhibentur ad \ j. mane & vefpcri tantumdem 
pulmenti e Tipioca cum Saccharo. Quibus vires paulatim redimuntur : exercitatione corpus 
fatigant, quotiefcunqne dofin praefati pulveris afiumferunt. Mox reftituti a curfu, epulis fa¬ 
cilis concodionis < 5 c digeftionis iifque recentioribus fe refocillant. 
Praeterquam enim quod in omni medicamento quod chalibem vel ferri Scoriam recipit* 
motus corporis conducere videtur $ itain hoc morbo praecipue, in quo facultates naturales 
funt oppreflae neceffario requiritur 5 fecus enim ftatim a pulte fumta, de onere conqueruntuc 
aegri, tum quod utraeque illae excretiones urinas & fudorum minus fufeitentur. 
Chalybis ufus laudatur aCelfo lib. 4. cap. 9. Etiam fine fubfequente motu vel exercitio 
chalybs in ledo cumfruduab aegris aflumitur. P. Zacchia de mal. hypochond. pag. 138. 
Sudorem non convenire inufu chalybis, idem eodem loco dicit. Tum quoque lienem per 
lotium vix expurgari pofle probat Septal. 7* caut. 62. 
Mirum forte videbitur nonnullis , remedio hoc populari, tam gravem morbum radi¬ 
citus exftirpari poffe 3 verum cum bafis medicamenti fit chalybs & cortex Vbiraee (quod 
cft Guajacum BrafilJ quorum hic primo gradu calidus, tenuium partium, dulcis & 
D aroma- 
