30 
Gvilielmi Pisonis 
C a p. XIV. 
De Dyfenteria. 
S Equuntur fluxus cum febre & finguine, ut funt Dyfenteria, fluxus hepaticus &r inflammatio 
ani , Lufitanis Bicho abuflve dida. Affedus Dyfentericus nimium his terris cft familiaris. 
Oritur*potiflfimum ex Pudoribus vi frigoris fiodurni ac vetiti mediterranei fubito admiffi re- 
troadis • tum fruduum fugacium & foculenti potus immoderato ufu, accedente aere calido 
& humido. Hoc excretio fanguinolenta licet pari vehementia per omnes Indias foviat, num- 
quam tamen in Brafllia morbi Epidemici inftar graffatam, alioque per contagium migiaflc, 
conflat. Quo non parum conferre videtur infignis aeris ferenitas 5 c motus, fiquidem a folis 
& venti orientalis affidua iUuftratione atque agitatione, femina quafi contagii difpelluntur ac 
prohibentur. Ita ut perpetuo nobis fporadica popularis, nunquam veio Epidcmia exiflat 
Dyfenteria : cum alias pertinaciffima aliquando malignitas, fi in alio quopiam, in hoc morbo 
imprimis apparet. Quibus excretio biliofa, adufta &fpumofa, ut in juvenibus fope videre cft, 
merito ab Hippocrate habetur calamitofa atq 5 funefta; quippe quo nullis remediis cedat, licet 
hxc tellus » nobiliflima minimaque vulgaria auxilia medica producat conti a malum tam 
familiare, &proftnntiorairiduftriaacfblertiahominum indiesfufcitcntui. Veiummiffisiis, 
q Llx fatis fuperque jam ante ab aliis de natura & curationeDyfenterio dida funt,ea tantum pro- 
fequar, quibus potiflimum differant ab iis fluxibus qui in Europa graflantur. Affcduihuic 
(profertim fi multa cacochymia adfit) tot fimul folent fupervenire Symptomata, tamque hor¬ 
ridi cruciatus, ut fopifiime anguftia rei & temporis legitimam methodum remorentur. Hac 
itaque neceflitate exigente, venam tundere, haud confultum habent (nifi ipfb quidem princi¬ 
pio, aut febre atque hepate affedo id maxime poftulantibus) quoniam, etiamfi revellendi 
indicationi forte fatisfadum eatur $ malignitati tamen materio m orbifico & virium inopias 
malefit, quod raro occafio deperditum refarciendi, adfit. Porro, vel foloRheo, vel laxativo 
quovis benignifiimo mordacem humorem provocafle, partifque affedo cruciatus ingemi- 
nafle, ogro perniciem nonnunquamattulit. Siquando tamen evacuationi locus, radicem 
Tpepacmnh/t , exquifitiflimum naturae munus, fyrupis laxantibus, coterifque remediis pro¬ 
ferre conducit: quamvis ingenue fatear,.omnes pariter incolas ad fudorifera 5 c cordialia,quani 
ad purgantia, benigniora licet, inclinare, etiam tunc cum asque magna cacochymias quam 
ulcerationis figna appareant. Interim morbo durante praster confolidantes, abftergentes & 
refrigerantes clyftcres, nutrimentis & ariodynis ex jiifculo gallinarum hordeaceo aut furfura- 
ceo, ladc caprino chalybcato & fimilibus infiflendum. Pro casteris pulmento ex Tipioca&i 
emulfionibus inde fadis, quod multis indicationibus fatisfaciant , utendum per inferiora 
oque ac fuperiora, quippe mirifice confolidante & refrigerante qualitate partes afflidas de ¬ 
mulcent, fluxiones quoque ruentes compefcunt atque coagulant & orificia venarum clau¬ 
dunt. Quodfineceffitas ulterius infurgat, viribus corroborandis &fiftendis .fluxibus, hoc 
eleduarium magiftrale opiatum a g G ad | j. identidem exhibere foleo. Ree. pulpo fcu 
carnis cydon. I v j. Conf. rof rubr. de Araca & Gmjab. a §iiij. Diafcord.Fracaft. §iij. Confed. 
Alkerm. Diacinth. an. gi j. Trochifc. De terra figillat. De carabe an. gii). Coral rubr. pp. lap. 
harmatit. pp. an. Biiij. ambr.grif. Brafil.Bij.R fang. dracon, laud. opiat. an. giij.Boi.Armen. 
Biiij.fpec.Diamargar. frig. gij.requies Nicolai %). Rob.frud.Mureci & Murucuja an.|ij.Syrup. 
Granat. Diamor. Araca-goacu an. q. f. F. Eleduarium. Vel optimam illam Bontii opiatam. 
Rec. opiieled.fang.Drac. Benzoin. Croc. Oriental. an. p.e. ambro nigro partem tertiam, 
conjice in vas vitreum oblongum & collo angufto, affunde aceti e viho.fortiflimi tantum, ut 
mattam fuperemineat in fundo tres aut quatuor digitos. Vitrum bene claufum & obtura¬ 
tum, radiis folaribus expone. Hoc omnia hoc modo, colata, fortiter exprimantur, expreffa vi 
folis condenfcntur,inqueconfiftentiam extradi cogantur. Hujus dofis agr. fex ad novem» 
in formam catapotii coada vel in cochleari convenienti liquore diffoluta, porrigantur, ma¬ 
xime nodu, quod fummopere tunc inteftinorum mala exafperari folent. Ea quoque quas 
lumborum, ventris & jecinoris refrigerio & robori funt, neutiquam intermittenda. Praeterea 
fingulis vicibus, quibus alvus dejicitur, fomentis tepidis, iiique quo confolidant, immiffis, 
putredines & calores, vel profentes, vel futuri avertantur. De quibus latius dicetur in capite 
de inflammatione ani. Piatus quo oger utatur,ptifana fit,ex decodo de Carrna. Ovum quoque 
forbile cum tribus quatuoTve guttulis olei Copaiba admodum conducit, quod confortando 
fimul partes lofas confolidet, ac proinde totidem guttulo cum albumine ovi ex bombace 
ano indito vel per Clyfterem injedo folameri adferunt. Affata clixatis proferantur. Pacoba 
&to^femitoftas, fope pro aUmentomedicamcntofo accipiat Iidem quoque frudus difi- 
fccan- 
