3 Z ^ G V I L I E L M 1 PlSONlS 
altiufq', adinteftinorum tunicas afcendit, tam deformi afpedu, ut anus late diductus cloacje in-» 
ftar livido & plumbeo colore appareat, ac turpiter patefcat. Nonnunquam vitium hoc per fe 
manifeftatur, nimirum ex dolore, cum retentione excrementorum, quae jccinoris ac Mefarei 
calore arefeda atq 5 indurata,non fine maxima difficultate & cruciatu egeruntur, egeftaq; nigri¬ 
cantia apparent. Aliquando vero,ingenti licet conatu,nihil prorfus ejicitur (utipfein me quo¬ 
que expertus fum)ano multum prominente. Hinc atroces fepe dolores ex retentis fecibus 
fufcitantur, quos febres poftea, laffitudines, vigilia:, pulfus vehementes, concitatio ftomachi, 
ac capitis imprimis dolores & ardores fequuntur. Quamobrem, antequam malum ferpat(fer- 
pit autem citiffime ) internis & externis laxantibus & refrigerantibus remediis refiftatur. Cly* 
iteres ejufdem generis femel atque iterum admoveantur. Suppofitoriis, inundionibus lava¬ 
cris , balneis, fuffumigiis perpetuo infiftendum. Venasfediones praecipue non negligantur. 
Quibus omnibus fi morbus non brevi cedat, proculdubio in lethiferum degenerabit. Mul- 
toties praeterea fieri confuevit, ut nullo morbo inteftinali, vel quovis alio figno praecedenti, 
parti minus fenfibili feminarium clam infinuetur, ipfumque aegrum & medicum in principio 
lateat. Quod, quoniam gangraenam non raro inferat, incurabile habetur. Si autem prodat 
le malum, praevia utcunque hac diagnofifieri folet, ut, fpontanea laffitudine, capitis & mem¬ 
brorum doloribus, appetentias cibi languore, calida totius corporis intemperie, infomniis, 
pulfii arteriarum inaequali nimifque celeri, abfque manifefta podicis afflidione, nifi forte ali¬ 
quo pruritu aut inani exonerandi alvum defiderio. Quamobrem in omni inteftinali praecipue 
affedu,de ani difpofitione Medici percontari folent. Quo incolo Empirici non contenti, vifu 
& tadu explorant podicem,num aliquid pr^ternaturale appareat 5 mox pulpo limonum affridu 
partes illas tentant & dolores excitant. Differt autem abhomorrhoidibushicaffeClus, fe- 
quentibus potiffimum fignis. Gravis capitis dolor adeft, ac hiantis late ani oftium fatifeit. 
Dein, ratione prognofeos, quod morbus hic Bicho (ut barbare loquar) nonnunquam mortem 
& quidem confcftim adferat 5 homorrhoides autem non item, quo eifdem, quibus in Europa 
medicamentis, imofolis hirudinibus Brafilienfibus curantur, & liquore pulpo Nucis Cocos 
putrefa&o fxpius admoto, mitigantur. Coterum, qui contra hanc labem fe tueri ffudet, aqua 
marina frigida vel tepida & limoniorum fucco recentium, anum, quoties ventrem exonerat, 
probe abluat. Quando vero ex indiciis fupra didis conftiterit malum invafiffe & ferpere altius, 
doloris' atrocitas, haud permittit, acribus medicamentis vel per anum ,,vel per os uti, fed 
blandiffimis. Si lapfus virium contra indicet venaefedioni, cucurbitulo infra dorfum affigan¬ 
tur. Exinde ad clyfteres refrigerantes, confolidantes & adftringentes, qui anodyna imo ftu- 
pefacientia opiata recipiant, progrediendum. Poftea veterum incolarum ritu, aquafaccha- 
rea, gummi tragacanth. amyl. cxTzpioca dc Mandzhoca y fohita ? duobus digitis infertis pofte- 
rioraproluantur. Pofthoc,dilutumexceruffa,aquarofarum &flor. Guabiraba, faccharo ru¬ 
bro , ovi albumine & lade mulieris cum momento opii concinnandum, in quo taeda made- 
fada, ano profunde immittatur, idque frequenter. Idem fere prasftant herbae qua:dam nativae 
prae caeteris contra hunc morbum receptae ufuque longo comprobatae 5 utfunt, folia «Sc flo¬ 
res utriufque Pagiminoba & Tapid arboris longe praeftantiffimae, addita Erva Moira , toties 
inferta quoties defidendo taedas velfuppofitiora intromifla removentur. Quod fi pars afflida 
manuum attadum reformidet, fuffimenta ex emollientibus < 5 c ficcantibus fubflituenda funt. 
Porro quantum ad vidus rationem, alimentis frigidis & roborantibus maxime uti convenit, 
irritantia autem cane pejus & angue declinanda. Abfit motus corporis. Quum vero opii ufus a. 
multis tantopere extollatur per omnes Indias, ubi morbi acutiffimi, imprimis ventris fluxus 
maligni, graflantur, profedo adverfus hunc ani affedum egregie opitulari, expertus fum. 
Convenit ut ventriculo vacuo nec dbis deinde replendo, affumatut: Tum& poft totius cor¬ 
poris evacuationes 5 fecus enimpedus opprimit hoftemque introcludit. Si dolor atrox vero 
ex reliquiis tantum materfe calidas & mordacis fuperfit, morbum fimul & fymptoma tollunt 
opiata. Qupd certe* aperte propter tria quae adfunt hic fieri confuevit, nempe infomnia, 
fluxiones contumaces & virium proftrationem ex ingenti dolore. 
- C a- r. XVII. * 
De Morbis Mulieribus &• Infantibus Familiaribus , 
Q Uodolim a prima ftatien hujus regionis invafione Medici Lufitani de Mulieribus & In¬ 
fantibus, antequam vitia vitare didiciflent, id ego jure denoftratibus hodie : conqu.§ror. 
Maxima e#im earum paft calamitates incurrit partis jftius nobil^ris, qua fexiity dignbfci- 
nius 5 imprimis quidem frigidam uteri intemperiem, unde extera mala,tam matri^quam in-, 
fanti enafeuntur. Infuetae calori diurno Sc frigori nodurno^mulierculae noftrx obefiores 8 c 
feden- 
