36 Gviliel mi Pisonis 
camentis quam epulis procul effe jubent, ne virulentia & incendium invalefcant. Ego tamen 
nimium refrigerantium ufum aliquando noxam intulifle expertus fum, quod tonus genitalium 
inde debilitetur. Semper enim condonandum eft Empiricis, utpote exquifitioribus in exhi¬ 
bendis medicamentis quam in diftinguendis morborum caulis. Qu,ippc ficut ex his me¬ 
dendi formulis apparet, profluvia geniturx cumGonorrhaeis videntur confundere. Quod 
qui levitare velit, adeat Piat. Ob.pag.729. Lang. Epift.z.l. 5.Solenand.pag.L99. v. 45-Hof. 
pag. 5 40.Quocirca in Gonorrhoea*virulenta malignitate exturbatafubfiftunt peritiores,quando 
indicatio aftringendi, confolidandi & ficcandi eft. Quod quidem optime fit balfarjio Copaiba , 
faccharo vel oleo olivarum difloluto atque per os &$enem injedo. 
C A p. XX. 
De Vulneribus &• Ulceribus. 
T Ametfi pleraque vulnera & ulcera ejufdem ferenaturce & euroe in novo hoc orbe ac in 
patria exiftant 5 ea tamen in quibus differunt, filentio praeterire nolui. Sicut enim in mul¬ 
tis malis internis confiderandum quoe infra hepar fint aut quae fupra; ita maxime in externis. 
Quae fuperne funt, praecipue in capite, multo benigniora &: curatu faciliora exiftunt. Tum 
quod ab humorum peccantium affluxu libera,tum quod capitis vulnera aeris calidioris benefi¬ 
cio & fola mundificatione reftituantur faepe. Ea autem quae in inferioribus partibus corporis,' 
maxime in pedibus exiftunt, difficillimae curationis funt; partim ob perpetuum defcenfum 
& mobilitatem calidi humoris in acrimoniam degenerantis; partim ob facultatem reten- 
tricem debiliorem. Atque haec quidem v.eriffima deprehenduntur, fi tempus anni refpon- 
deat, nimirum conftitutio calida & humida; aeftate enim ficca, (ponte vel felicius faltem cu¬ 
rantur. Quid mirum , fi hac regione quae toto coelo ab Europa diftat, vulnera <Sc ulcera 
aeri expofita, diverfum quid & peculiare habeant, cum authores paffim teftentur, non- 
nunquam ob diverfum urbis aut regionis fitum, aut pejora, aut meliora tum capitis, tum 
pedum mala fieri. Longa experientia obfervatum eft ab Incolis, oleis, unguentis aut empla- 
ftris, minus profici quam in Europa, ob impeditam pcrfpirationem halituum. Haud facile 
fe dimoveri patiuntur a vegetabilibus quse aftringendi facultate pollent; etiam tum, cumob 
malignitatem altiorem ,• ad Aigyptiacum, praecipitatum, alumen uftum & fimilia afeendere 
debent. Tamen ab ipfo principio ufque ad curationis finem, five loci affe&i corruptelae, five 
vicinae carnis mollitiei invigilantes, nativas fuas aftrigentes & ficcantes herbas, refinas & pul¬ 
veres non deferunt Quod cordatiores, praemiffis generalibus purgantibus, tentant. A vino 
& fruftu imprimis illo celebri Ananafi, fibi cavent. Quia non folum curationem vulnerum 
& ulcerum remorari, fed & inpejus difponere, recidivamque facere conftat, quod calore 
infenfo humores accendat. Diaeta utique illis tenuis & refrigerans eflefolet. Porro iis, quibus 
recens infli&a funt vulnera, duo praecipue hic obfervanda funt. Primo aeftum diurnum devi¬ 
tent , ne fanguis attenuetur, venarumque orificia aperiantur, quod ingenti Virium ja&ura 
ob diffipationem fpirituum & febrilis caloris accendonem in caftris aliquoties contigifle 
memini. Deinde ne no£tu fub dio cubcnt, unde maximam calamitatem, fpafmos, convulfio- 
nes mortemque ipfam poftea incurrant. Cum vero in curatione vulnerum & ulcerum Lufi- 
tani plerique < 5 c Brafiliani peritiores longo ufufadi, & filvas remediorum quavis regionis 
parte, omnique anni tempore fibi in promptu habeant, ea proferam quae oppido approbata 
& a noftris recepta, longaque rerum experientia confirmata funt. Optato fucceflu balfamis 
iliis fragrantibus Cabureiba & Copaiba , vulnera reftituunt, haimorrhogiamque non tantum fi- 
ftunt, fbd & interne ac externe exhibita nervis opitulantur. Gummi illud praeftantiftimum 
admodum familiare, Icicariba (quod Elemni vere dixeris) nervorum & capitis affedibus prae 
caeteris remediis medetur. Tipioca autem, ficut pota fluxus fanguinis hepaticos & dyfente- 
ricos internos coercet, & incrafiat*, ita haimorrhogias a vulnere concitatas, five haufta, five 
plagis emplaftri aut cataplafmatis forma applicata, mundificat, temperat & fanat, quod ex¬ 
cellens remedium fi tamen fimplex exhibitum minus profit, opiatum aliquod admifeendum; 
ut coagulentur fimul humores moti. Porro fuccum ex arboris Ambaiba fummitatibus expref 
fum mira operari perhibent, quippe graviffimis quoque inftillatus vulneribus folatium adfert. 
Populare eft medicamentum hoc corroborans, mundificans & exficcans, quod ex radicibus 
Arae a & Limoniorum myrtique foliorum fucco fit. Communia denique funt remedia, folia 
Nymphen, Lavapratos,Iu>ripeba,c orumque deco&a JPiguero d* Inferno, Herva de 2 \pffa Senhora , 
Pagimirioba , Cutpotma , Ambaiba , Tapia, Folhos do Spinhera, fuccus Bacoveira , aliaque pene infi¬ 
nita incolis ufitata, de quibus mox in hiftoria fimplicium. Addantur, fi fimul pedum tumores 
adfint, balnea vel fomenta ex corticibus arboris Cepipira , fummitatibus^/^, Myrto fil- 
veftrij 
