52 
Gv-I LiELMi Pisonis 
Porro minores qui fubfequuntur cacabi, Tachas appellant quidam funt ad concutiendum, 
quidam ad coquendum parati. In quibus fuccus jam didus, tantifper condcnfatur, donec Sc- 
rapii & mox Sacchari confiftentiam acquirat. Ad haec vehenj&^ti dc^rduo labore, primum 
in majoribus, tum in minoribus ahcnis inter coquendum, capaciffimis cochlearibus agita¬ 
tur , quatiturque, & ad altitudinem viginti plus, minus , pedum attollitur, unde rurfus in 
vafo prolabatur. 
In Cacabis minoribus ob ignem intenfiflimum vehcfricntioris ebullitionis habenda eft 
ratio, ftatutifque temporibus olei modicum guttatim inftilletur, ne ignis vehementia Saccha- 
rum aliquid detrimenti Rapiat. Obfovatu dignum, quod oleum fi majoribus inderetur ahenis, 
in quibus liquor, primo Caldo didus, purificatur, Saccharo conficiendo plane foret ineptus. 
Viciflim, fi minoribus lixivium ficut majoribus, infundatur, seque impofiibile, Saccharum 
conficere. Si denique momentum fucci Limonii, vclacjdi qufd injiciatur. Sacchari confi¬ 
ftentiam numquam acquiret, fed in totum perditur. 
Formce'porro fidiles innumerae, quando fuccum fluidum acceperunt, ordine afleribus per¬ 
foratis, in ampliflimis aedibus [Cafado purga/ vulgo)imponuntur 5 moxfuperimpofito luto 
humefado, dida vafa, a meile, quodfubfufco antea colore Saccharum tingpbat, repurgantur. 
E formis excuflum, candidum a nigricante, Mafcovado dicto, fleparatur, & in fruftra redadum 
foli foeno exponitur, probeque exficcatur, donec ciftis recondatur. Haec omnia incredibilis 
funt laboris & ingentium fumtuum; praeterquam quod-operatiorum multitudo5 jumento¬ 
rum infuper & mancipiorum affluentia, multum ex emolumentis derogat. 
Medica Sacchari auxilia, quoniam maximam partem Europaeis cognita, paucis tantum 
funt perftringenda. Cannae viridis fuccus frigidus eft, multoque fi deftilletur per Afonbicum 
durabilior & efficacior 3 multis oculorum malis, tum hepatis, renumque ardoribus medetur. 
Sed cum medulla haec cannarum tot mutationes fubeat, antequam repurgata in grana redu¬ 
catur, primam naturam deponit, imo alienam induit, palato magis gratam, quam valetudini 
proficuam. Saccharum enim, multa lixivii fortiffimi vi albefadum, in deliciis quidem opta¬ 
bilius; fed qualitatem facile acrem, vifceribusdc capiti infeftamretinet. Quamobrem illud 
quod fanitatis gratia culinae vel Pharmacia infertur, praeftat ut-modice tantum repurgetur: 
quippe quod ingenitas refovet vires, intenfiufque ferapia, eleduaria & fimilia dulcificet. 
Imo rubrum Saccharum, alias inferius habitum (ficut & illud quod ex Infula S.Thomae af¬ 
fertur, omnis lixivii expers) minime contemnendum, praecipue in clyfteribus. Saccharum 
itaque primo gradu licet calidum & humidum, tamen quo antiquius & defecatius eo calidius 
eft, faciliufque in bilem convertitur, atque intenfius digerit 8 c folvit. Recens vero non fiolum 
pedori <$c Stomacho, fed& veficce renibufque prddeft. In omni denique cegrorum condi¬ 
mento, veteri Saccharo 5 c melli longe debet anteferri. 
Cap. II. 
T)e Mandihoca. 
F Rumento complures Indiarum regiones ad hsec ufque tempora camerant: ea tamen, qui¬ 
bus btfrninurti & animalium fuftentatur vita, cfefiderari, benigna mater Natura noluit. Ra¬ 
dix enim fativa feu altilis , qnx Mandihoca Barbaris appellatur, in farinam redada tritici 
locum fupplet. Qua planta licet Angolae < 3 c Hilpaniolx atque aliarum Infularum incohe gau¬ 
deant (ubi radicem hanc Hluccam , praeparatam < 3 c in farinam redadam Cajfavi vocari Mo- 
nardes. teftatur) Brafiliae tamen naturalem, fummoque ftudio excultam conftat. 
Plures hujus fruticis, quem Maniiba & Manduba Brafilianivocant, dantur ipecies: quae 
licet prima fronte inter fe haud differre-videantur, tamen ab experientibus agricolis dignitate, 
caule, & colore diftinguuntur ac diverfa fortiuntur nomina, quorum haec praecipua funt: 
Prima, c Mandiibabuara. Secunda, c JMandiibparati , albicantibus radicibus & truncis. Tertia, 
Mandiibucu. Quarta, CMandubumana. Quinta,^///. SCxta, Tapecima. Septima, Arpipoca. 
Odava, Mandijupcba . Nona, Macaxera. Hae feptem pofteriores rubentibus funt & lade- 
fcentibus radicibus & caulibus. Omnium harum ftirpium radicibus folum Mandihoca nomen 
inditum, & alimentofis, medicamentofis , venenofifque qualitatibus, licet imparf inter fe 
gradu, pollent. Quas proprietates, utpote admiratione digniflimas, penitius introfpexifle 
operaepretium. erit. Hae frutices omnes eleganti ac ftellatim fefe explicante funt folio. Caule 
redo, nodofo, hominis ftaturam raro excedente. Ejuscraflitiespro foecunditatcfoli,coe¬ 
lique temperie, varia. Florem fert exiguum, femen autem, Ricini Americani feminifimile, 
fed mutile. Reliqua exipfa planta ad vivum depida cognofcere licet. Frudum vero fubterra- 
neum , ipfam fcilicet radicem efculentam Mandihocam, paftinacs haud diflimilem produ-. 
/ 
