i sj. Gvilielmi Pisonis 
brutis affirmant, quod a me tamen nondum experientia exploratum fateor. Ariftoteles nul¬ 
lum animal nifi «ftu exfpirare inquit. Plinius quoque Natur. Hift. lib. 11. cap. 102. ita de Ma¬ 
ris & Lunae potcftate habet: 'Quo vero conjectatio exiftit haudfrufirajpiritumJidtts Luna afrima- 
ri. Et hoc ejfe quod terrasfatur et > accedenfrque corpora impleat , abfeedenfrque inaniat, ideo cum in¬ 
cremento ejus augeri conchylia & maxime friritum fentire , quibus [anguis non eft. Sed & [angui- 
nem hominum etiam cum lumine augeri ac minui, frondes quoque & pabula fentire , eadem vi in 
omnia penetrantes. 
A plurimis experientiflimis viris accepi, Senes Empyricos in praxi excrcitatiffimos, ad ho- 
rselpacium mortem fibipraedixiffe*, & tunc demum pronuntiaffe. pfrftquam jam aquae recefi- 
fiflent 5 cumque illum defluxum evafiflent, fpem certam concepiffe ad fcquentem receffum 
fe fore fuperftites. Quod ipfum ita contigit, temporeque modo dido occubuerunt. H«c 
ut admiratione digna 3 ita Medico perquam neceflaria, ut de alterius falute fuoque honore 
minus periclitetur. Hanc latentem natair ae vim anxie difputare, non eft hujus propofiti. Suf- 
ficiatpereffedusfciviffe, quod perturbatio h«c criticum, aliquando fymptomaticum quid 
prae fe ferat 5 pro dilpofitione naturae aut virium materiae morbific*. Sicut enim nox, Apho- 
rifmo xiii. lib. 2. crifim praecedens „segris molefta efle folet, qux vero fublequitur levis, 
ita oppreffio,haec aquis decrefcentibus deflnens, quo gravior fuerit, eo levius & melius difpo- 
fitum relinquit corpus, fi modo requifita ad crifim adfint: fin minus, mors eo certius fubfcqui- 
tur. Obfcrvandum autem quod hae perturbationes nodu fortiores, quam interdiu exiftant. 
Ou,afi hi motus, Lunae plerumque motum lequerentur, qu« nodu magis quam interdiu vires 
fuas exerit. Porro erilium obfervationes frequentiflime occurrunt, modo praefentis & pree- 
teriti temporis conftitutio rite examinetur ; morbi natura dignofeatur, principium cceteraque 
morbi tempora non negligantur. Et totum hoc quidem in fubjedis ad coeli fioliq; hujus tem¬ 
periem conftitutis, veriflimum comperies. Omnium autem maxime in Indis, eorumque ri¬ 
tu viventibus, felicius morborum eventum praefentire, plurimaque ex libris folunwnota, ex¬ 
perientia tandem confirmare licet. Crifesf«peperfed«fiunt, & quidem tempore «ftivo po- 
tiffimum, quia magis conflantia & «qualia tunc fiunt tempora. Quapropter Hippocratis 
Aphor.lib.m.veriflimum quotidie experiri datur.Conftantibus temporibus fi tempeftiva tem- 
peftive fiant, morbi flabiles & boni judicii accidunt; inconftantibus autem inflabiles & mali 
judicii. S«pe quidem per hxmorrhagias, faepiflime vero per fudores, quos calidos & magna 
copia e corporibus fluentes , maxime falutares competi , idque diebus imparibus, juxta 
Aphorifmum trigefimum & fextum lib. iv. fin minus, ut ex defcdu virium fit, & citius 
quam die feptimo, malum. Nec minus crebro per fluxus ventris eriles manifefte apparent. I11 
quantum fymptomatici fluxus alvi, miferos mortales perpetuo in his terris excruciant, in tan¬ 
tum natura critice per eandem fe exonerare amat. Denique ficut longo alvi profluvio detento, 
vomitus, arte concitatus, prodeft, ita fpontefuperveniens, f«piflimefolvitmorbum. 
Cccterum, quemadmodum veteres morbos nonnumquam extingui contigit; ita novos 
& coeli Gderumquehoc influxu & terrae Auftralis temperie, generari conflat. Nam praeter¬ 
quam quod aftra, aer, anni tempora, aquarqm & ciborum diverfitas, ratioque vivendi pror- 
fusalia, facile temperamenta immutent, accedit variarum nationum conjun dio. SicEu.ro- 
p«i cum /Ethi opibus concumbentes Mutatas ; cum Brafilianis Mamalucas , ut vocant, proge¬ 
nerant. Afri & Americani Europaeis, per quofvis familiares vivendi modos, fua mala com¬ 
municant, & viciflim. Unde nunc implicati &diverfi, nunc novi generantur morbi, qui 
exercitatiflimos quandoque viros ita defatigarunt in praxi, ut circa morbi diagnofin, quam 
maxime vacillaverint. Ita ut in tanta rei incertitudine, non minus hi circa morbos endemios, 
quam illi fuam olim in lue venerea, aliiiq; id genus morbis dignofeendis & curandis, infeitiam 
ingenue fint confefli. Donec tandem remediis exquifitioribus inventis, morborumque tem¬ 
poribus accuratius obfervatis, quofdam expulerint. Nonnulli morbi exparte novi videntur, 
quia periodum, tempus, eademque accidentia non rite obfervant, curandi tamen ratione 
non femper differunt. Qux omnia ut rede dignofeantur, folerti & fagaci judicio, multaque 
experientia opus eft. Ego quantum temporis publicis curis fuffurari potui, obfervationibus 
hilcetolligendis impendere, iifque, quibus lampada, in Patriam remeans, lubens nunc tra¬ 
do, impertiri volui. Spe certa fretus, fore, ut fuo ingenio atque induftria, ea qu« adhuc 
defiderantur, aliquando fuppleant, aut fi qu«minusrededida,candidereftituant. Ingenuis 
enim, licet tenuioribus hifce conatibus, principii gravitas, incultaque barbaries facile pa¬ 
trocinabuntur. 
Gvi- 
