X 2 
Gvilielmi Pisonis 
contrario noftra pubes nautica & rj.iftici, r pefiima omnino confuetudine, frigida largifllme hau- 
Ita, vinum ftillatitium ob metum cruditatum fuperbibant. Quafi ejufmodi vehiculo opus efiet 
eque duobus hifce contrariis, hepatis aliorumquc vifcerum tonus nihil pateretur. Praeterea 
militum.& Afrorum ptomifeua turba, olente illo «Scnimip familiari potu, qui Garapa vulgo 
appellatur, fe implent, quem caupones lucriones ex nigro faccharo < 3 c aqua conficiunt, &: vix 
defoecatum, vili pretio divendunt, additis nonnumquam foliis arboris Acaju , quorum calore 
vapores excitantur, citiuTque inebriare faciunt. Conceditur tamen modice, fi rite concin¬ 
netur , vetufque fadum fit. 
Dilutum quoque alium ex aqua fontana, Saccharo & Limonibus a mulierculis noftratium 
confedum fani pariter ac aegri in deliciis habent. Vini Abfinthitae, cerevifiae Europaeae , vini 
imprimis adufti, maximum in his oris ufum, quidam voluerunt, fed immerito. Vinum Rhe¬ 
nanum & Gallicum vel quod nimiis fuffimigiis infedum huc deferatur, vel delatum minus be¬ 
ne confervetur, minus fanitati conducit. Vinum Hifpanicum per omnes Indias, quod per fe 
fine arte fubfiftat, ceteris vinis Europaeis longe eft praeferendum. Cujus ufus modicus vefpe- 
rifacer, mane profanus. Nec leviter peccant, qui torridis hifce plagis paulo plus jufto illud 
potant. Quippe numquam expertum eft potus frigidioris exceffum, tantum nocuifie , quan¬ 
tum calidioris, quicquid nafiitiores refragentur. Galen. in Hippocrat. comment. lib. v. de 
Sanitate tuenda, cap. 12. 
Hadenus de ufu < 3 c abufu rerum, ut inde conftet,hunc orbem habitanti, quibus & quo pado 
tueri ac firmare valetudinem poftit & debeat. Antequam autem de lapfa reftituenda agamus, 
paucis perftringendum duxi, quinam morbi quxeunque anni tempora, conftellationes, prae¬ 
cipue Lunae, aeftufque aquarum refpiciant: quique inter diverfas gentes, vel diferepantes vel 
communes fint. Primum quidem, cum ob conftantiam & aequalitatem tempeftatum, hxc 
plaga faluberrimam temperiem ex calido & humido fit nada verifimillimam , mutationes nec 
tam magnae, nec tam crebrae, ut fupra a nobis didum, fiunt, unde certa falutis & longaevita- 
tisindiciaproficifcuntur. Quia, ut ait Hippocrates, mutationes temporum potifiimumpa- 
riunt morbos : & in ipfis temporibus magns mutationes aut frigoris aut caloris , & alia pro 
ratione eodem modo. Scmeftri fiquidem pluviofo, licet humiditatis praedominium, tamen 
a jugi Solis fplendorc, accipit moderamen. Quod fi ex debito Sc tempeftive fiat, annum 
proximum fequentem falnberrimum & a multis morbis immunem prsnunciat.Scmeftre aefti- 
vum, rorecopiofiore imbrium rarictatem compenfat, & praefentiam Solis diurni lenit 5 ut¬ 
cunque tamen media sftate, nimirum Decembri vel Ianuario, Iole redeunte a Tropico Ca¬ 
pricorni , terra iis irrigetur aquis, quas pluvias de Acaju appellant: quibus fi non prorfus de- 
ftituantur, nec nimium obruantur, dum praedida arbor floret, optime de Barbarorum mef- 
fe&vindemia agitur. Hifce temporibus aeftivis, ficut morbi citius definunt, ita acuti utplu- 
rimum St boni judicii fiint. Secundum illud: Ex conftitutionibus anni (Hippocrat. lib. 3. 
Aphor.xv.) in univerfumfic citat es, afiiduis imbribus funt falubriores & minus mortiferae. 
Hinc laterales morbi, febres ardentes, raro lcthales. Per ficcitates enim febres acutae fiunt, & 
fiquidem annus maxima exparte talis exftiterit, qualem effecerit conftitutionem, tales ut 
plurimum quoque morbos expedare oportet. Verbi gratia, caecitates vel diurnae velnodur- 
nae, dyfenteriae, haemorrhoides, inflammationes ani, pruritus totius corporis, impetigines 
ex adufto fanguine generari contingit. Lepra autem & fcabies incognitae fiint. 
Hibernis menfibus fi Aufter perpetuus corpora exfolvat, humedet, languidaque reddat, 
qui generantur morbi praecipue funt febres putridae, multa capitis ac ventris pituita (juxta illud 
Hippocrat. Aphorif. 16. lib. 3 . Afiiduis imbribus morbi fere fiunt, febres longaE, fluxiones 
alvi, putredines) lapfus cartilaginis enfiformis, albus alvi fluxus, hydrops, Hernia. Om¬ 
nium autem maxime, oppilatio hepatis & ventriculi imbecillitates: quaevifccra fimulcum 
anni tempore mutationes accipere folent. (Hippocrates de aere, aquis & locis;) Spafmus, tor¬ 
por, ftupor, caeterique nervorum affedus in Indiis inter advenas frequentes funt,atque prae cae- 
teris, pifcatores, fabri, piftores illis infeftantur. Porro pedum ulcera, tanta: funt maligni¬ 
tatis, ut vix curationem , nifiaeftate recipiant. Morbi alii ad alia tempora bene vel male fe 
habent, fine medicamentis aliquando audore Hippocrate. Plerifque tamen his motbis aeftas 
non vacat-, ad Aphorifmumdecimumnonumlib. 3. Quilibet in quibufvis anni temporibus 
morbi fiunt, tum exacerbantur. Atque hi omnes enarrati affedus huic regioni tanquam pa¬ 
trii funt. Africae autem oris occidentalibus Scorbutus, Cachexia St Synochus putrida. In Chili 
ceteris malis praedominantur, tanquam endemia, ftrumae quidem in parentum femine laten¬ 
tes, fed ortae potiffimum ex aqua nivali, quae illis ex altifiimis montium jugis allabitur. In 
Java Indiae orientalis infula (]. Bontius de medicina Indorum) Berybery, paralyfeos fpecics, 
familiaris eft. 
Quantum ad aetatem, infantia St juventus, ut didum eft fuperius, morbis frequentioribus 
infe- 
