4 G V ILIE L M I Pl S O NIS 
* continuato dudu tuetur. Ejus latitudo planiflima eft & quafi arte in fupcrficie levigata, ad vf» 
ginti, fubinde triginta paffus & ultra fe extendit. Tantae vero altitudinis eft ut vix fummo ceftti 
inundetur. Mare novo & plenilunio ad duodecim pedum altitudinem (quod in Parnambu* 
cenfi littore fit circa horam quintam) attollitur, aquafque evomit ac parem deprelfioncm pa^ 
titur, dum funditus prope multorum fluviorum alveos reforbet. Verum non rite obfervata 
fex horarum viciffitudine, fedpro ratione decurfus fluviorum & pelagi intemperie, vel citius 
Vel tardius aeftum vaftifiimus Oceanus abfolvit. Ita tamen ut menfibus aeftivis diuturniores & 
vehemcntiores acceffus,hybemis vero recefius dominentur. Quid, quod fluxus lunares, pau¬ 
cis a littore milliaribus 5 currens vero maris per univerfum sequor perfentifcant navigantes. 
Cxterum ad extricandas perpetuas nautarum controverfias circa longitudinem hujus conti¬ 
nentis,fcire intereft,magis ad occidentem & natura collocatum,quam peritifiimi quoque Geo- 
graphi hadenus opinati .fiunt. Operse pretium itaque duxi illud addidifie quod ex fedula ob- 
fiervatione Eclipfium Lunarium nobis conftat. Initium fiquidem deliquii, quod in vigefimum 
Decembris,annomillefimofiexcentifimo trigefimo odavo incidit,inter01indam Parnambuci 
& UranoburgumDanix,tribus horis & quatuor minutis differre deprehendimus. Unde redu- 
do calculo, facile erit colligere, qux caufia fit erroris *, cum plerique naucleri ultra quinqua¬ 
ginta minuta a nobis difcrepent. 
Univerfia Brafilia Coloniis & Prxfeduris quatuordecim, totidemque circiter fluviis nobi¬ 
lioribus (ab aliis fatis memoratis) diftinguitur. Horum beneficio territoria fertilitate & com¬ 
moditate differunt. Prxter tot torrentes < 5 c amnes pificofios, non limofos, fied faxofios, habitata 
orientalis pars, rivis, fontibufque inclytis & utcumque herbofis ficatet, iifque paffim, mira di¬ 
vina bonitate,ut potum hominibus juxta ac pecoribus abunde fiubminiftret,irrigatur. Armen¬ 
ta filveftria fiti xftuantia eo confugiunt*, feque ad luxum dulciffimis inebriantes aquis non raro 
praeda fiunt venatoribus. Rapidi fiunt plerique fluvii pluviis menfibus, & tunc fubito altiflime 
excreficunt ac ripas egrediuntur, audo aquarum pondere, ruptifque obicibus valentius ruunt 
in campos. Is autem qui S. Francifico facer eft, totius Prxfedurx Parnambucenfis facile maxi¬ 
mus, infiulifique & fcopuiis horridus,ac tempore quidem aeftivo, incerto quidem gurgite,aquis 
exundans, altiffimus eft. Hyeme vero modice tantum in pelagus fiefe exonerat. Diverfitatis 
caufiam perhibent effe immenfiam originis diftantiam, tum etiam pluviarum ex alto allapfiarum. 
Cxteri enim fluvii nobis vicini xftate navigari non poffunt, quod aquis deftituantur, ac fi in 
contineqti intus abfiorberentur.Cum nulli tamen alii in hac American parte reperiantur amnes 
qui tantos imbres alveo fuo excipiant; Sed conftat ratio. Vaftiffima montium juga haud pro¬ 
cul a littore fficutin regno quoque Peruano> demittunt vim illam pluviarum a tergo, & exo¬ 
nerant fe verfius occidentem. Mox ad rapidiffimos fine dicam & totius orbis maximosj altero 
brachio verfius Septentrionem in Amazonum & Maranhon flumina: altero, ad S. Francifici, 
atque illa qux de la Piata & de Ianeiro dicuntur, verfus auftrum erumpunt. Hxc receptis in fe 
quibufidam amnibus invaleficunt & ad milliaria aliquot in Oceanum labuntur, tanto impetu, ut 
procul ob oftio in ipfb mari dulces a Nautis hauriantur latices. Porro & Lacus juxta littora re- 
periuntur, qui mari licet vicini & quafi contigui, aquis tamen fiunt dulciffimis. In defi*rtis re- 
motiffimis, exigui quidam rivi e lacubus oriundi, dulces hyeme, fubfalfi xftate exiftunt, quod 
ftagnantes Solis affiduitate adurantur. Prxterea putei paucis ante annis in Infula Antonii 
Vaez, circa ipfiim littus, quoufque maris xftus pertingit, effoffi, potabiles aquas & dulces, in¬ 
cognito vel dubio venarum commercio, impertiunt. Unde percolatas omnifque falfedinis ex¬ 
pertes prorfus haurire datum: qux licet fontanis fint inferiores, tamen cibis coquendis opti¬ 
mas habentur. 
Tellus hxc amoeniffima ex diverfo naturas lufiu conftat. Qua enim in planitiem longe late- 
que fternitur, glebofia & ponderofa,praepingui riguoque eft fiolo, ver gea di da Lufitanis, multo¬ 
rum fruduum ferax 5 cannas Sacchareas imprimis, tum & credita quasque femina multiplici 
reddit foenore. Prata & aprici campi minus xftate, fied menfibus potiffimum pluviis (licet fo- 
lum tunc habitantibus triftius videatur) lxtiflime virefcunt,locaque meffem negantia pabulis 
vigent. Frumentum &fecale nimis celeriter profunduntur & in germen evocantur a jugi per- 
petuoque Solis fervore & agri indulgentia, qui proinde multa verfiatione (nec enim interquie¬ 
te umquam indiget) fatigandus eft, additaque potius arena quam ftercore, ferendis frugibus 
aptior redditur. Secu$ enim alia florefeendi exinanitio fequitur, germinationem nimis feftina- 
tam adurens vel exhauriens. Qui ab exoticis feminibus proventum expedant, maturationem 
retardent oportet ,-quod diutius in terra foveri expetant 5 ne inftipulas faftigiatx herbee multx 
maturefadx, granis tamen & feminibus caffx, agricolarum votis minime refpondeant. Men- 
fie Februario & Martio quando finem xftatis excipit tempeftas humida, plantx & femina terrx 
committuntur, idque prima vefpera, non de die, nec adulta node fieri convenit. Omnia qux 
.profundius, quo folares radii non pertingunt, inhumantur, vitas diferimen incurrunt,quod fub 
cute 
