Histor. Px antarvm Lib. I r. 83 
tio taleae hx profundius fint inhumandae ob dura Solis ne ille penetret: tempore hiemali feu 
Augufto vel circiter minus cooperiendae- funt, ut aqua pluvialis facilius penetrare poffit, fic 
enim citius progerminat. 
Ad fingula autem internodia gemina fua protrudit ha:c 
Canna plantata , ita*ut quodvis internodium det novam arun¬ 
dinem. 
Poftquam fic progerminavit arundo lingulis tribus vel qua- 
'tuor menfibus, pro ratione foli , ab herba luxuriante purgan¬ 
da eft, ne illa plus incrementi capiat quam canna ipfa$ iique 
labor tamdiu repetendus donec arundo in aliquam magnitu¬ 
dinem adoleverit.' 
Spacio octb, decem vel duodecim menfium a plantatione 
arundo haecjuftamadquirit magnitudinem pro ratione foli, 
ita ut tunc apta fit ad Saccharum ex illa conficiendum. Inter¬ 
dum femen ufque in alterum annum finitur, & tunc arundo 
antiqua vocatur, ac interea exhacipfa progerminant novae 
arundines, quae fecundo anno una cum veteri arundine fectae 
ad machinas deducuntur. Poft biennium fi non fecetur can¬ 
na utplurimum feipfam confiimendo perdit, nifi in folo ferti¬ 
liori, ibi enim ad triennium durare poteft. Radix tamen il- 
laela manet. 
Arundo haec femcl plantata, feipfaili continuo indar filvae 
multiplicat, ita ut non fit opus eundem campum replanta¬ 
re nifi poft quadraginta aut quinquaginta annos neque tunc 
aliam ob caufam radicitus evellitur & replantatur, quam ut 
laticem meliorem exhibeat. 
Damna quae evenire potiunt & accidentia quae arundineta 
deftruunt, funt incendium, praelertim tempore aeftivo, tunc 
enim ad radices ufqiie confumitur: poteft tamen ex parte 
damnum refarciri fi pluvia fuccedatpoft combuftionem. Ni¬ 
mia quoque inundatione tempore hyberno perit arundo, 
praefer tim junior & quae nondum mediam altitudinem ac- 
quifivit. Corrumpitur etiam a vermiculo quodam, quem 
Brafilienfes vocant Gutrapeacoja ,, Lufitani Pao degalmha , qui 
radices canna: exedit, unde perit tota canna: accidit id fre¬ 
quentius locis apprime paludofis. Suffocari etiam arundo ju¬ 
nior ab herbis luxuriantibus poteft, ideo frequentius arundi¬ 
neta funt runcanda. Arundo poftquam fatis adoleverit, lin¬ 
gula: canna: prope terram in ipfo nodo inferiori, qui latice 
facchareo caret & tantum humiditatem aquofam in fe conti- 
net,abfcinduntur, a foliis liberantur, abfcifta fummitatefin fa- 
fces colliguntur, ligantur fuis foliis, imponuntur carro & bo¬ 
bus trahuntur ad molendinum. Folia haec fuperiora arundinis feu fummitates arundinis cum 
foliis junioribus vocant Lufitani Olhos , deducunt lingulis vefperis ad circum quantum opus 
habent, ac hinc inde difpergunt, ut no&u bobus fit pro pabulo, qui circo illi includuntur, ut 
mane ad labores fint prefto. Equi etiam commedunt has fummitates pnefertim fi in medio¬ 
cres particulas concidantur. Tempus meffis incipit Septembri, definit Februario vel Martio, 
prout agricola: plus minufve cannarum poftident. 
Machina faccharea, quam Lufitani vocant Engenho , Brafilienfes ibira babaca & ibirapara - 
ranga , duplex eft, aqua & bobus verfatilis, hanc Engenho de boys , illam Engddgoa appellant 
Lufitani. Hodie etiam pierique loco boum utuntur equis & quidem majori commodo, ci¬ 
tius enim hi machinam circumagunt. 
Machina aqua verfatilis rurfus triplex eft, vel enim aqua tangit rotam inferius, & vocatur 
Lufitanis Rajleiro: vel offendit eam medio < 3 e vocatur Meocopeiro , vel denique cadit defuper 
in rotam & vocatur Copeiro. Illa plurimum, ifta minus, h xc minimum aqua: requirit. 
Ad quamvis machinam five aqua five bobus circumagatur requiritur area quinque decem¬ 
pedas circiter longa, tres vel paulo plus lata: huic inaedificatur ipfum molendinum. Contigua 
huic alia area eligitur quatuor vel quinque circiter decempedas longa , duas vel tres lata pro 
aedificatione culinae, quam Cafade caldetras vocant Lufitani. Ex hac area poteft fumi pro 
ahenis fpacium parallelogrammum trium decemped. & femis longum, tres, quartas decem- 
L 2 ped. 
