Histor. Plantarvm Lib. II. $5 
ut fiibfideat, & plus infundendo ut formae plenae fiant. Et notandum quod fpatula haec fum- 
me fit neceffaria , nam nifi ita agitaretur, non coagularetur. Ita in formis refrigerando fe con- 
crcfcit, & dehinc deportantur formae in domum quem vocant Cafadepurgar , ubi afferibus 
parallele fcamnorum figura horizontaliter eredis & rotundis foraminibus pertufis, impo¬ 
nuntur. Foramen quod forma inferius habet aperitur, ut ultimo faccharum purgetur, per ex- 
ftillationemfucci nigricantis, quem mei vocant, qui excipitur certis canaliculis & derivatur 
in lintrem grandem, quem Tanquede melvocmt. Vt autem haec ultima purgatio fieri poffit, 
lingulae formae fuperius teguntur operculo orbis menfarii figura fado ex limo gryfeo (quem 
Barro vocant) & aqua frigida madefado, fine quo remedio numquam albifieret faccharum. 
Nog autem aqua fola , nec limus folus id praedant, fed utraque j unda: feorfim quaelibet ma¬ 
teria corrumperet faccharum. Formarum numerus quotidianus, nimirum quot imo die fac- 
charo impleri poffunt ,^eft a viginti ad feptuaginta. 
Saccharum fic fatis purgatum praedido modo, formis eximitur, quod facile fit invertendo 
formas & paululum quatiendo, fic enim integer panis excidit, qui coloris eft albiffiihi, infe¬ 
rius autem ad partem ex ruffo nigricantis coloris, quae pars abfeinditur 5c vocatur illud fac¬ 
charum mafeovado. Quamvis interdum repedantur panes totaliter albi.- Sacchari panes de¬ 
feruntur in tabulatum, in hunc ufum ex afferibus ftrudum, baculis pulfando contunduntur,in 
Sole faccharum ficcatur, cillis ligneis imponitur;, ligneis tudiculis bene comprimendo , Sc 
ciftae ita ad fummum implentur, hinc admoto operculo ferreis clavis firmantur. Quilibet 
panis Sacchari pendet a 3 o. ad 42. libras. Cilla quaslibet capit a 20. ad 3 o. arrobas quarum 
quaslibet eft 3 2. librar. Lufitan. feu 3 o. Hollandicarum. 
Differentia facchari fecundum bonitatem fuam quod attinet, duplicem habet caufam, vel 
terram ipfam ubi arundo nata eft, vel praefedum facchari, cujus feientia & fortuna multum 
valent ad excellentiam facchari. 
Furnum quod attinet in quo ignis ftruitur ad facchareum laticem cogendum, ille amplus 
eft, 6c quatuor ut plurimum oftia habet ampla per qua; ligna injiciuntur, & in eo maxima co¬ 
pia ligni confumitur. Dies enim nodefque ignis durare debet, quandiu molendinum move¬ 
tur cannis exprimendis. 
Fit & vilior fpeeies lacchari, quam vocant-Panclam, & vililfima quam Rataon, de quibus 
nihil audor obfervavit. 
C a p. XVII. 
De iifdem cannis &- modo faciendi Saccharum apud Hifanos ex 
Fr. Ximene. . 
L icet, inquit, ha; cannae non lint propriae aut domefticas Infularum Canariarum, aut Hif- 
paniola;, multo minus Nova; Hifpaniae, fed omnibus hifce'provinciis advenas & peregri¬ 
nae, quia tamen primo repertae fuerunt in Infulis Canariis, nonabsre vifum hic de illis agere, 
fiqurdem propofui feribere de omnibus plantis qua; ufum in Medicina habent & in hifce pro¬ 
vinciis repbriuntur. % ♦ 
Nafcuntur hae cannae locis calidis juxta planis atque editis magnae Canariae, in folo faecun- 
do & riguo: ftudtofiffime autem colendas funt, & ter quaterve fingulis odiduis rigandae: praE- 
terea diligenter farriendas & ai malignis herbis repurgandae. Biennio acquirunt juftam magni¬ 
tudinem, qu& raro excedit altitudinem duarum ulnarum Hifpanicarum cum femifle: plenae 
funt intus fblida pulpa, e qua faccharum eliquatur: habentque multa internodia ab ipfa radi¬ 
ce ad faftigium, intervallo circiter novem digitorum tranfverforum: folia liint majora & viri¬ 
diora quam aliarum cannarum: propagantur per taleas earumdumaut perftolones terra ob¬ 
rutos : erumpentes vocaintur Flant & & femel decifae erumpunt denuo, adolcfcuntque felqui 
annifpacioin juftam altitudinem & tunc vocantur Coca: &c rurfus poft annum colligunt eas, 
quae dicuntur Recoca: quas fervari convenit ad novam fementem faciendam 5 ut fi forte non 
fint ita fertiles cannas, uti faccharum fufficiens ex iis poffit educi, faltem fuppetant quarto lo- 
co e quibus propagatio fiat. Moluntur porro canna; machinis (vocant Ingenios) aut molendi¬ 
nis , quibus bini funt axes grandes fibi invicem impofiti, & poftquam bene fradas & comminu¬ 
tas fuerint, valide exprimuntur prelo ad modum torcularis. Liquor autem emanans per ca¬ 
nalem defluens excipitur vale, quod vocant Tanque & transfunditur in ahenum, vulgo Recevi - 
dor, huic liquori, quem vocanti/, admifeent duo grandia cochlearia (Bombas ipfis) lixivii 
fortis ad hunc ufum parati*, coquitur dein lento igne, donec vas illud recipiens denuo im¬ 
pleatur , fecundum magnitudinem aheni: tum fedulo defpumatur & mundatur ab omnibus ex¬ 
crementis ) dc deinceps transfunditur in alia ahena, in quibus taotifper coquitur donec perpur- 
L 3 getur, 
