$6S JOANNïS SWA 
ftiffimam fit: hinc pro certiffimo habeo , quod 
omnis Philofophorum cognitio ac fapienda fo- 
lummodo in accurata perceptione elegantium il¬ 
lorum phaenomeviw five effe6lorurn,quae a caufis 
primis producun'ur, notabilesque viciffim alio¬ 
rum faepe effcftorum caufae fuftt, unice fita fit 
Quapropter omni etiam ffudio ac indullria in 
id incumbendum foret , ut ifthaec tandem 
phaenomena exactiiTune pernofcamus, & ex 
his dein firmas pofitiones , regulas, conclufio- 
nes, Sc ratiocinia, legitime deducamus. Alio- 
qain enim , prout in praefatione jam monui¬ 
mus, facillime a veritatis tramite aberramus; 
fiquando de Natura, quae prorfus inexhaulta ell, 
difputantes fufficientibus deltituimur experi¬ 
mentis, quae folaviam nobis, in fpiffiffima igno¬ 
randae noffrae caligine , haud aliter ac bacillus 
caeco, praemonffrare poffunt & debent. Imo 
vel nofira ipforum culpa tunc contingit, ut, 
quae in rerum natura levi negotio cognofcen- 
da offeruntur , non folum obfcura nobis , fed 
etiam inexplicabilia fiant, nofframque hinc in- 
fcitiam ac caecitatem potius, quam fidentiam , 
magis magisque augeant. Nonne vel unicus id 
Goedartius fuo exemplo comprobat liiculentiffi. 
me ? Is enim, neceffaria experimentorum luce 
orbus, quum perperam fibi imaginaretur, E- 
rucaSjficubi haud affatim prius pallae mutatio¬ 
nem fubeant, nonnifi mutila ac deformia in In- 
f e £ta degenerare ; falfa hac politione non fo¬ 
lum alia omnia experimenta fua Cimmeriis vel- 
uti tenebris fepelivit: imo vero tantam quoque 
hinc caecitatem contraxit; ut unam ex rebus 
omnium excellentiffimis, quam tamen fuis ipfie 
oculis coram contuitus erat, animadvertere mi¬ 
nime potuerit. Superfedeo heic nunc alios 
porro commemorare, innumeros pene, Philo- 
fophos, qui., miffis experimentis, fuae folum- 
modo rationis ac phantafiae dufihrm fecuti, de 
veris Inferiorum mutationibus , haud aliter ac 
caecus de coloribus, ftatuerunt; ut pudeat me 
& pigeat futiliflima illorum ratiocinia in memo¬ 
riam revocare. Neque interim ulla excufationis 
fpecies ratiocinatoribus iftis reliffa ell ad dilu¬ 
endam quodammodo peffimam fuam audaciam, 
qua de caufis atque principiis harumce rerum, 
quarum ne phaenomena quidem ac effetta un¬ 
quam perfpexerant , confidenter pronunciare 
non erubuerunt. Atque , ut candide , quod 
fentio, eloquar, fi fallax & mancum ell omne 
noftrum ratiocinium , quodcunque experi¬ 
mentis fubfulciri ac demonftrari nequit, nec in 
his ultimo terminatur } fane firmiores atque 
va- 
MMERDAMMII 
wyfeekerlyk, dat de eenigjle kennis ende wysheyd 
der Wyfgeeren, maar alleen in het gejond begryp 
van haare nette vertomingen, ofte uitwerkingen, 
dewelke veelmaal wederom kennelyke oorfaaken van 
andere uytwerkingen fyn, geleegen is. Waarom 
wy ook, om die wel te kennen,ende daar vajle ft el- 
lingen , regelen, bef uyten,ende redenen nyt te put¬ 
ten , alle neerfligheyd ende arbeyd behoorden aan te 
. wenden. Want anders, gelyk wy in onfe voorree- 
den gefegt hebben , naademaal de Natuur onuytput- 
telyk is, foo geraakt de waarheyd .ons gènoegfaame 
ondervindingen ontbreekende, ende die ons in de 
duyjlerheyd der onwetemheyd ah een blinde fyn ftok 
moeten leyden , ligtelyk in groot gevaar. Ende 
wy felvefyn oorfaak, dat de faaken, die in de Natuur 
ligt te kennen fyn , niet alleen duyfter , maar ook on- 
oplojfelyk voor oiis worden ; ende ons foo in plaats 
van kennis meerder onweetenheid ende blintheid koo- 
men te baar en. Ende wat behoef ik , om dit te be- 
wyfen, een ander voorbeelt als dat van Goedaert 
by te brengen , dewelke genoegfaame ondervindin~ 
gen ontbreekende, ende daarom fig verkeert hebben¬ 
de ingebeelt , als de Rupfen niet genoeg gegeeten 
hadden, ende dan foo kwamen te veranderen, dat- 
fe niet als kreupele ende ontaarde Dieren Joude vóórt¬ 
brengen; door deefe valfche fccl/ing niet alleen alle 
fyne andere ondervindingen als in duyflerheid heeft 
begraaven: maar hy iffer ook onbequaam door ge¬ 
worden, om een van de alderheerlykfte aanmerkin¬ 
gen , dien hy nogtans met eygen oogen fag, te on¬ 
dervinden. Ende foo ik, wat verder gaande, wilde 
bybrengen, hoe een oneindig getal van Wysgeeren 9 
de ondervindingen laaiende, ende haare reedenen of 
eigen herjfenbeelden volgende, gelyk als een blinde 
van de veruwen, van de waare veranderingen der 
Bloedeloofe Dierkens geoordeelt hebben; het Jou Jig 
felven fchaamen. Ende wat voor ontfchuldingen 
kunnen fe bybrengen, datje foo fout van de oorfaa¬ 
ken ende de gronden deefer dingen hebben durven re¬ 
deneer en ; daar haar de uytwerkingen , ofte de ver- 
tooningen der faaken felfs , nog onbekent waar en? 
Ende om openhartig te fpreeken, indien onfe reeden 
valfch ende gebrekkelyk is, indienfe niet door de 
ondervindingen kan onderfteunt werden , daar door 
beweefen werden, ende in defelve eyndigen , foo 
dunkt ons , dat ’er geen f erker nogte kragtiger ree¬ 
denen kunnen weefen; als dewelke uyt de ondervin¬ 
dingen ende de ervarentheeden felfs, daaife in moe¬ 
ten eyndigen , gehaalt werden. Synde alle andere 
reedenen, dewelke deefe vajle ende onbeweegelyke 
grontvefl niet en hebben , op hoe veel optellingen en¬ 
de befluyten fy ook Jleunen , enigfints voor verdagt te 
houden; ende foo fe met de ondervindingen niet 
ever- 
