B 1 B L I A NATURAE. S 69 
valentiores nullae videntur dari pofle ratioci¬ 
nationes, niü quae ipfis ab obfervationibus & 
experimentis, in quibus defluere debent, funt 
petitae. Unde aliae omnes argumentationes, 
quae flabili ifto ac immobili experientiae fun¬ 
damento carent •, quot & quantiscunque caete- 
rmm enumerationibus ac fyl logi finis innitantur; 
pro fufpe&is tamen femper quodammodo ha¬ 
bendae, imo, fi experimentis infuper minus 
adpofite congruant, prorfus reprobandae funt. 
Qua quidem de re confendentem nobis habe¬ 
mus magnum Cartefium, qui Diflert. de Method. 
ita pronunciat. „ Quippe multó plus verita- 
3 , tis inveniri arbitrabar in iis ratiocinatio- 
' nibus, quibus finguli homines ad fua nego- 
„ tia utuntur, & quorum malo fucceflu paullo 
}> poft puniri folent, quum non reftè judica- j 
„ runt , quam in iis, quas Doótor aliquis, otio- | 
„ fusin mufaeo fedens, excogitavit circa entia 
5 , rationis, aut fimilia quae ad ufum vitae nihil 
} , juvant; & ex quibus nihil aliud exfpe&at, nifl 
„ fortè quod tanto plus inanis gloriae fit ha- 
„ biturus, quo illae a veritate ac fenfu com- 
3 , muni erunt remotiores; quia nempe tanto 
J3 plus ingenii atque induflriae ad eas verifi- 
9 , miles reddendas debuerit impendere. 
Hafce nobiliffimi Cartefii rationes, aeque ac in- 
flgne experientiae pondus & momentum, fi ac¬ 
curate confideremus; videmur fane illam mentis 
noftrae facultatem Rationis nomine impertiri 
jure pofle, cujus ope, dum fenfibus noftris, per 
fufficientia prius experimenta ad unguem inftru- 
6tis, rite utimur, claram atque diftintlam rerum 
notionem five ideam formamus; ita quidem, ut 
juxta imaginem iftam res dein ipfas plenè ve- 
rèque efficere valeamus. Ea de caufa magis 
minusve claram alicujus rei ideam nobis efle 
dicimus; prout rem ipfam a6tu efficere magis 
minusve poflumus , adeoque majorem mino¬ 
rem ve ejus poteflatem habemus. Hoc pofito 
igitur fequeretur, nullarum nobis rerum perfe- 
6le claram ac diftinótam efle perceptionem, 
nifl earum, quae fecundum noftram notionem 
verè ac effeótive produci quoque pofiimt: ut 
ideo folidam ac perfeftam cognitionem penes 
nos quam rariffimam , &; anguftiffimis faltem 
limitibus circumfcriptam, invenire liceret: quod 
quidem veriffimum efle omnino fateri cogimur; 
nifl noftrae ipforum ignorantiae, fiolidaauto- 
philia fafcinati, favere geftiamus. Atque, ut illa¬ 
rum rerum, quae aliquo modo a nobis intelligun- 
tur, fpecimen quoddam praebeam; crediderim 
Medicos, fi claram diftin&amque, cum fabricae 
cor. 
overeen en koomen , geheel te verwerpen. Hier 
meede Jiemt overeen de groote Cartefius Dif¬ 
fert. de Method: „ Want my dagt , dat ik veel 
,, meer waarheid in de redeneeringen fou vinden , 
„ die yder doet aangaande de faaken die hem le- 
„ treffen , en daar af de uytgank hem haaft daar 
„ na falJlraffen , foo hy qualyk geoordeelt heeft; 
„ als in de redeneeringen , die een gelettert Man in 
„ fyn vertrek doet , aangaande de befpiegêlingen , 
,, die geen uytwerking voort en brengen , ende die 
„ geen ander gevolg in hem hebben, dan dat hy 
„ mijfchien foo veel te meer verwaantheyd daar uyt 
„ fal trekken, als fy veer der van de waarheid en 
j, ’t gemeen verjïand af fyn; om dat hy foo veel te 
„ meerkunfl ende vernuft fal'behoor en bejleette heb- 
„ ben , in te tragten die waarfchynelyk te maaken . 
Welke reedenen van den Edelen Heer Cartefius, 
nejfens het weefen ende het gewigt der ondervindin¬ 
gen, wel over we egende : foo dunkt ons, dat we die 
kragt des verjlants Reeden fouden hunnen noemen; 
waar door , als we onfe finnen, te voor en door ge» 
noegfaame ondervindingen ten vollen geregelt fyn- 
de , wel gebruyken: wy een klaar ende onderfchey- 
dentlyk begrip ofte gedenkbeelt van de dingen maa¬ 
ken; foo datwe naa het felve de faaken uytvoerig- 
lyk ende dadelyk in het werk kunnen Jlellen. Waar¬ 
om wy oordeelen ons begrip klaar ofte minder klaar 
van de dingen te fyn , na datwe defelve meer of min¬ 
der kunnen uytwerken ; ende die alfoo minder of 
meerder in onfe magt ende vermoogen hebben. Het 
welke foo fynde, foo foude wy van geen faaken een 
volmaakt , klaar , ende onderfch ei dentlyk begrip heb¬ 
ben ; dewelke na het felve niet haare dadelyke uy$~ 
werkingen kunnen hebben: behalven ook dat onfe 
waare ende onderfcheydeïyke kennis feer kleen , en¬ 
de eng bepaalt , bevonden fou worden: gelyk wy ook 
in der daat , indienwe onfe onwetentheid niet willen 
vleyen , moeten bekennen dat defelve is. Ende om 
een voorbeelt van de dingen , die we eenigfents ver¬ 
ft aan, te geeven: foo dunkt ons, indien de Genees¬ 
heer en een klaar ende onderfcheydentlyk begrip 9 
i foo van het maalfel van ons lichaam, als de bewee- 
ping van de vogtigheeden door het felve hadden-, dat- 
L1 11 11 11 11 2 ' ff 
